Bilder un gedanḳen

תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

54 +ס זאו

אט 8אא0/8םג) אט אפט,|1ט

יע
4 ט

עסטסמפטסם װק056(

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

סא

ר "ריר וילע

|בילרער

-- און

ר" אל שרד הרש

פֿערלאַג פֿון

ב. רודערמאן

0
8ס

צווייטע פערגרעסערטע אויפלאנע.

71 הענבורי כטריט, כ פיטאַלפֿיעלרט, לאָנראָן,

לאר רער ר זייע לט

געראנקען

י, באוושאווער, |

:

/ף
;

אויס רעם

מאגעבוך פון א פרוי,

וו װאָס זאל איך שרייבען אַ טאַגע-בוּך ?
מיין לעבען איז אַ גאַנץ געוועהנליכעס און
א דאָך שיינט עס מיר, אַז איך וואלט קענען
2 שרייבען אוּן שרייבען, כאָטשע איך װװייס
7 שפיה = נאָך ‏ ניט ‏ אַקוראַט ווענען װאָס. איך בין
ניט געבילדעט, און האב געלעוען נור אייניגע ביכער,
װאָס עס טדוּט זיך אין דער וועלט, ייס איך וועניג,
כאָטשע איך וויים מעהר, װי אַנדערע פֿרױען אין מיין
שמאַנד, וועגען פּרעכטיגע ,דינער-פאַרטיעס," ועגען
גרענר-אָפערעס, ועגען באַדעדפלעצער אדער וועגען רער
מאָרע וועלט, אין אלגעמיין קען איך זעהר וועניג רעדען.
איך' פֿערברענג מיינע טעג און ווּאכען אין דער געועל-
שאַפֿט פֿון מיין מאַן און מיין קינד. מאנבעס-מאל בעזוך
איך אַ פֿרײנד, מאנכעס-מאָל בעווכט מיך אַ פֿרײנר :

דאָס איז אלעס, איך האב ליעב געועלשאפֿט, איבערהויפט.

ריא געזעלשאַפֿט פֿון יונגע לייט; אָבער איך געפֿין ניט
שמענדיג ריא גע ועלשאפֿט, וועלכע מיר געפֿעלט אַם בעס-
מען, מיין מאן האט ניט ועהר ליעב געועלשאַפֿט. פֿון
דעסטוועגען ליעב איך איהם זעהר, דען ער ליעבט מיך,

1
5(

טיג

יי א

אי ייט

איך הויב אָן צייטענווייז צו בענקען און ווייס ניט
נאָך װאָס, עמװאָס אין מיין הערץ הויבט אן צוּ גליהען
און אין מיין מוח ברענט עס מיר --- עס איז, דוּכט מיר,
שמערצפֿאָל, און דאָך זעהר אַנגענעהם, אימער, ווען איך
בליק הערוים רוּרכ'ן פֿענסטער אויף דיא פֿערפורפורטע
בערג אין די גרינע פֿעלרער, וועלבע שלאָפֿען אינ'ם זונ-
שיין, . װילט זיך מיר אַװענפֿליהען ווייט, ווייט צו דיא
גאלרענע װאָלקען, אוּן דארט זיך אױפֿבױען אַ געחיימען

| שלאָס, װי עס וערט דער צעהלט אין די קינדער געשיכטען

פֿון פרינצעסינס. איך בין שוין אַ מוּטער אוּן האב נאָך אַלץ
אַועלבע נארישע פֿאַנטאַױעס. מיין מאן װאָלט פֿון מיר
געלאַכט, ווען איך װאָלט איהם ערצעהלט אַלעס, וואס איך
דענק אין די איינזאַמע שמונדען פֿון זיין אַבװעזענהײט,
ער קימערט זיך זעהר וועניג פֿאַר אַזעלכע פֿאנטאַזיעס,

ווארום עראינער איך מיך יעצט אָן דעם יונגען אַר-
טיסט, וועלכער בעזוכט אונז אמאָל? ער איז זעהר ליעץ-
כענסווירדיג און דאס איז, דוכט זיך, דיא אורזאַבע, װאָס
איך דענק פֿון איהם אזוי אפֿט, ווירקליך, אללע מיינע
פֿרײינר גלייכען איהם, ער איז אַזױ צערטליך, אַזױ ערעל,
אזוי שעהן, אזוי ליעבענסווירריג, אזוי אַנציהענד, איך ליעב
איהם הויפטועכליך, װען ער רערט װענען קונסם אוּן
נאַטוּר, וועגען גריכישער סקולפטור און גאטהישער אַר-

כימעקטור. ער שיינט דאַן צוּ ועהן אַלל' דיא געטע- לע- .
בעריג און אַטהעמענדיג פֿאַר זיך, ער וערט אזוי ענ-

סהויזיאַסטיש, אַזױ בענייסטערט, און דער שטראָם פֿון
וינע שעהן געטאָקטע ועצע אי אַזױ מויקאליש, אַװי
אַיינקלינגענד, דאָס מען װאָלט זיך געקענט צו איהם צו-
הערען טעג און נעכט ניט צו ווערען מיער אָדער צו הייסען
איהם זיך אָבשטעלען. אוּן דאן זיינע בעוועגוּנגען,, זיינען
אזוי חנ'עוודיג אוּן האַרמאָניש, פונקט וי ער וואלט גע-

=+ יט 4

אע ר א

יי
7ט

שש שער

האט אין קאָפּ עטליבע גרענד-אָפּערעס. אָפֿטײטאָל איז
ער אזוי צערמליך, װי אַ קינד און דאַן װוילט זיך מיר
האַלובען און האלזען איהם, גלעטען זיינע שװאַרצע גע-
קרויזטע האָאָר, און איהם ערצעהלען געשיכטען פֿון ליעבע
און פֿרײנרשאַפֿט, איך דענק פֿון איחם זעהר אָפֿט, פֿיע-
לייכט צו אָפֿט, אָפֿט ווילט זיך מיר אַפֿילי איהם האָנען
שטענריג אין מיין הויז --עס װאָלט זיין אַזאַ פֿערגניגען
צוּ וואוינען מיט איהם אונטער איין דאַך!

איך גלויב, עם איז זעהר נארעש פֿון מיר, ואס איך
מראַכט אַלץ און טראַכט װענען מוזענד פֿארשיערענע
געגענשטענדע, וועלבע האבען גאָר קיין שִׁייכוּת ניט מיט
מיין טעגליבען לעבען. איך בין נאָר אַן אָרימע, אוּנוי-
סענדע פֿרױ אוּן האָב זיך געדאַרפֿ? בעשעפֿטיגען הויפט-
זעבליך מיט מיין װירטהשאַפֿט, אַנשטאָט צו רענקען וועגען
דער גרויסער װועלט, וועלכע איך קען ניט זעהן און אין
וועלכער איך קען ניט לעבען און געניעסען. אוּן ראָך,
ווארום זאל איך ניט רענקען װענען דער װעלט? אין
וועלכער הינזיכט בין איך ערגער פֿאַר אנדערע פֿרױען?
בין איך נים פונקם אזוי גוט, װי זיי זיינען ?

אָפֿט-מאָל פֿאלט אויף מיר אָן א מין משונעת און
מיר ווילט זיך ראַן צוברעבען מיינע מעבעל, פֿאַנאַנדער-
שמויסען דיא ווענד פֿון מיין וואױינונג, אויסרייסען דיא
פֿענסטער און אװעגפֿליהען ויא אַ פֿױגעל, וועלבער איו
געװוען אַ לאַנגע ציים אֵיינגעשפארט אין אַ שטייג. עם
איז אַ נאַרישע פֿאַנטאַױע, ריזער פֿערלאַנג הערויסצוגעהן
אין דער גרויסער, שעהנער, ברייטער, ליכטיגער וועלט.
איך וויים ראם ריא וועלט, איז פֿול מיט צרות, כאָטש
זִיא זעהט אוים אווי שעהן, פֿון דעסטוועגען דוכט זיך מיר
דאס איך װאָלט אין איהר זיין גליקליכער אַלײן, װי דאָ
אין מיין שטילער היים צוּזאַמען מיט מיין מאַן,

5

2

6

אַן ארעסטאנ?

אָפֿט-מאָל, ווּעהרענד איך הער זיך צו פֿאַרנאַכט צו

דיא טענער פֿון מיין שכנ'ס פיאַנא, פֿיהל איך מיך, אַזױ
אונאויסשפרעכליך זעלטזאַם, אַ שטראָם גייע געפֿיהלען

לױפֿט דורך דורך מיין הערץ, אַ זיסער פֿיבער מרויסעלט

מיינע גליערער, און פרערען ווייזען זיך אין מיינע אויגען,

אַ טיעפֿעס, אונוויערער-שטעהליכעס בענקען נעהמט מיך
אָן און מראָגט מיך אַװעג װייט, ווייט, צו לענדער פֿון
אונבעשרייבליכער שעהנקייט, איך זיץ אַ לאַנגע צייט

פֿערזנקען אין מיינע רעיונות, ביז דיא זון נעהט אונטער
הינטער די בערג און רי לענגליבע שאָטענס אוף דיא

ווּענד דערמאָנען מיך, דאס מיין מאַן, װעט באַלד קומען

אַהיים צו סאַפּער,. איך װער אין כעם אויף אַלץ --- אויף

גב

וואס אין מיר מיין היים נאָך אלעם דעם ? ווארום
זאלען די טעפּלאַך מיט דיא װינדעלאַך אַװעקרױבען מיין
גאַנצע צייט? װאַרוּם זאָל איך דאָ זיין בעגראָבען, ויא

איהם, אויפֿ'ן קינד, אויף זיך אוּן קריץ די ציינער פֿאַר. /

װײיהטאָג. װאָס פֿאַר אַ ווילדע בריאה איך בין !

מיין מאַן, איו אַ מאָדנער מענש. עס וואונדערט מיך,.

װאָס פֿאַר אַ מין מוח ער האם, וואס איהם װילט זיך
קיין מאָל ניט לעזען - קיין גוּטע פּאָעויע, אָדער רעדען
פֿון קוּנסט-זאַכען, ער לעוט אמאָל ריקענם'ס אַנאָװעלע
אוּן ער לעזט איהר אזוּי לאַנג, ביז ער ווערט איבער איה-
אײינגעשלאָפֿען; אַמאָל לעוט ער אַ צויטונג אוּן רעדט

ווענען די עלעקשאָנם : דאם איז אלעס. נאַטור, קוּנבט,-

מאַלערײ, .מוזיק, א. ז, װו, דאם אַרט איהם זעהר וועניג,

איך אַלין ווייס אויך ניט פֿיעל ווּעגען דעם, אָבער איך
האב עס ליעב מיט דער גאנצער קראפֿט פֿון מיין זעעלע;:

איר בין גליקליך, ואס דער ארטיסט בעזוכט. מיך אַמאָל.
ווען ניט -ער, ‏ װאָלט איך ראָ אין גאַנצען פֿעד'חושב'ט

6

7ז א

70

0 געווארען, עס וואונדערט מיך אַפֿילוּ, וואס איך האב--- 0

וואס איך האב -- געהייראַיה ? עה, דאס, איז, נאַרעש-
קייט! האב איך שוין ווירקליך חרטה, וואס איך האב
זיך פֿערבונדען ? איך האב עם דאָך געװאָלט, אַבי מיט
וועמען, אַי, טיט וועמען... אי מיט ווּעמען...

עם איז אין נאַנצען אַ יאֶהר און אַ האַלב צוים איך
האב געהייראַטה, אוּן דאָך שיינט עס אַזױ לאַנג; טוזענד
יאָהר, װאָלטען קוים געקענט שיינען לענגער. איך בין
דאַן אַלט געווען קוים זיבעצעהן יאָהר; יעצט בין איך
עטװאָס מעהר וויא אַכצעהן, איך בין שוין אַ מוּטער!
ויא דאס רעדעל פֿון דער וועלט דרעהט זיך דאס אזוי גיך,

איך האב אַ מאָל געועהן מעלבאַ אין ,קאַימען" און
זייט יענער נאַכט קען איך זיא ניט פֿערגעסען. זיא איו
געווען אַזױ לעבענספֿאָל, אַזױ מונטער, אזוי שעהן, טאַנ-
צענדיג הערום איהר געליעבטען, --- אווי וואונדערליך
לעבהאַפֿט און אַנציעהענד, דאָס מיר װילט זיך אָפֿט זיין
אַזױ, וויא זיא איז, איך האב ווירקליך נאָכגעאַהמט איה-
טאַנץ אין דער היים. איך האב אַװענגעשטעלט אַ טשער
אין מיטען פֿראָנטירום און האָב הערום איהם געטאַנצט
אזוי חנ'עוּודיג און לעבהאַפֿט, וי מעגליך, נאָברעם האָב
איך געלאכט פֿוּן זיך אַלײן אוּן האָב זיך געהאַלטען פֿאַר
חסר דעה. דאָך װאָלט איך מאַנכעסמאָל ועלען זיך הינ-
געבען צו ליעבע אוּן לײרענשאַפֿט, ויא דא. עם מח
זיין עטװואַס בעצויבערנדעס און בעגייסטערגרעם אין אַואַ
עבען. צו זיין בעטרונקען פֿון ליעבע, צוּ פֿיהלען, ויא
ראָס יונגע בלוט זידט אין די אָדערן --- ווירקליך איך
פֿיהל עבען יעצט, אלם איך דענק דערפֿין, דאם מיין
העריץ הויבט אָן צוֹ שפרינגען פֿאַר פֿרײד, דאס עראינערט
מיך וױעדער אן קליין-רוסלאנד, וּוּאו איך בין געבאָרען
און ערצויגען געװאָרען. דאָרט פֿלעג איך זעהען די

ישי

הצר

50 7 8

:

:

אי יו : באקט

שקצים מיט די שיקסעס, וויא זיי מאנצען אין דיא רערפֿער,
אָדער אין די וויינשענקען. װי לעבּעדיג זיי האָבען אוים-
געועהן אין זייערע קאָלירטע קליירער, בעקרענצט מיט
פֿרישע בלומען! ויא זייערע בעקלאַך און אויגען פֿלעגען
דאס שיינען פֿאַר שמחה! ויא הייס זייער אטהעם פֿלעגט
זיין ; און ויא שעחן און גרינג פֿלעגען זייערע פֿים בע-
ריהרען דעס זאַמד-בעשאָטענעם באָדען! דאם איו גע-
ווען אַ לעבעריגע ווּעלט, 0 |
ער האט מיך היינט בעווכט, דאס קינד האט זיך
געשפיעלט מיט'ן שבנ'ס קינדער ; קיינער האט מיך נים
געשטערט, דער טאָג אין געװוען שטיל; דיא הימלען
בלוי און װאָלקענלאָז, א זאַגפֿטע, בלענדענדע ליכטיגקייט
האָט זיך אָבגעשלאָנען פֿון די קליינע סקאַלעם: דיא
קוסטעם האנען רוהיג געשלאָפֿען אין דער זון און אָפֿט
ויא אין חלום געשעפטשעט. דאס זומען פֿון אַ פֿליגעלע
אָדער אַ בִין האָט זיך אָפֿטמאָל געטראָגען צום אױער,
דאן איז אַלעס געװאָרען זקהר שמיל אוּן אנגענעהם. איך
האָב צוגעמאַכט די שאָטערם, אוּם צו האלמען דאָס צִי-

=

מער אַ ביסעל קיזלער, אוּן זיך געזעצט נעבען איהם
אַ קורצע צייט האבען מיר גערערט, דאן האט ער הערוים-
גענומען פֿון פּאַקעט אַ קליינע אויסגאבע פֿון געטהע'ם
,פויסט" און האט מיר פֿאָרגעלעוען אַ ‏ סצענע -- דיא
גאָרטענ-סצענע! ויא שעהן עס איו! ער אי דאַן גע-
ועפען נאָהענט צו מיר, אַזױ נאָהענט, דאָס איך האָב
געקענט פֿיהלען זיין אָטהעם, איין מאָל האם זיין האַנר
בעריהרם מיינע און איך האָב אַ ציטער געטהאָן,

עם איז זעלמואַם! ווען נאָר איך רענק ווענען איהם,
דוכט זיך מיר, דאס עטואָס פֿון מיינע גערווען פֿליעסט
הערויס צו איהם---אַזאַ טין היץ, אָדער איך וויים װאָס
און ווען ער איז נעבען מיר, ער איך אָפֿטמאָל צומישט

ס

)

241::ט

ש

וועגען דעם. אָפֿממאָל ער איך אַזױ שואַך און צערט-
ליך, דאס מיר ווילט זיך אָנשפּארען דעם קאפ אױף זיין
ברוסט און וויינען ויא אַ קינד.

װאָס פּאָרט װאָלטען דיא אַנשטענדיגע פֿרױען פֿון
מיר געדענקט, וּען זיי װאָלטען געוואוסט, װאָס איך
טראַכט ל זיי װאָלטען גאַנץ בעשטימט געואָנט: אִט איו
אַן העראַבגעווגקענע בריאה, אַן אונטרייע פֿרױ אַ פֿרױענ-
צימער, װאָס האט אין זיך אַ דיבוק, אַ פֿערבלאָנדועטע
נשמה, אַ געמיינע נאַטור, אַ פֿרױ, וואס פֿערדיענט פֿער-

אַכטעט צוּ ווערען פֿון אלע אַנשטענדיגע פֿרױען, זיכער--

ליך, יי װאָלטען עם געזאָגט ; און דאָך פֿיהל איך מיך
אַזױ אונשולריג, אַזױי גום, אַזױ ריין! װאָס קען איך מהאָן,
ווּען מיין הערץ ליעבט אַ צוויימען? איך קען עם ניט
צווינגען ניט צו ליעבען, דוא ליעבע איז אין זיך אַזױ
גרויס און ערהאַבען און אין מיר איז זיא נאָר אַ זינד, אַ
וועלטעל, מעג ויא איינגעזונקען ווערען, ויא ויא שטעהמ
און געהט! |

09

גב(

א טי יא

די שטראף פֿוּן דער נאטור,

שאר א שי"

2 יך האָב זי געזעהען אין האָספיטאָל זי
0 איז געזעסען אין קראַנקעױגאָרטען אוּן
געהענדיג האָב איך זי בעמערקט, איך
האָב אויף איהר געװאָרפֿען אַ בליק אוּן
בין געגאַנגען ווייטער אויף דער זאַמריג ער
סטיעושקע צווישען די בױמער, זי האָט מיך פֿער-

| אינטערעסירט, איך האָב זי געװאָלט לענגער בעטראַכטען!

איך האָב מיך אָנגעשפאַרט אָן אַ בױם אוּן האָב אויף
איהר געקוּקט, אֶהנע זי זאָל עס בעמערק וען, אַך! יענע
מינוּבען װעל איך מיין לעבענלאַנג ניט פֿערגעסען. רען
איך האָב אין זי געזעהען אַ לעבען, װאָס האָט געהאַלטען
ביים פֿערװעלקען אין מיטען זוּמער,, איהר געזיכט איו
געװען צאַרם ווייס אָבער מאָגער אוּן עטװאָס געל פֿון
דער קראַנקהייט, אױיף איהיע באַקען האָבען גע שפיעלט
צוויי = ראָזען---רויטע קראַסקעם, צוויי/ פֿײערלעך, די
לעצטע כחות איהרע, זי האָט נעמראָנען אַ ווייסע קלייר
אוּן אַ ווייסען נרינגען יאַק?ל, װאָס אז געװען אַרוּם
געזוימט מיט רױיטע שפיצען אַרוּם די אַרבעל אוּן אַרוּם

סֶו

קירט

5 .

44

ייג ג? 0
0 האַלז, די רויטע שפיצען אַרוּם האַלז האָכען איחר צוּ- 0

געגעבען אַ װאוּנדערבאַרען חן: אַ חן, װאָס האָט מיך
ערשראָקען, װוייל איך האָב געועהען, אַז ער װעם נים
לאַנג גלענצען... איהרע מיענען האָבען אױיסגעדריקט
אַן אוּנבעשרייבליכע נוּטמוּטחיגקייט, אַ מילדקייט, וי
מען טרעפֿט עס אימער בי די שוינרויכטיגע, יאָ זי
האָט געהאַט די שװינדזוּכט, די שװינדזוכט װאָס זייגט /
אויס רעם כח מיטען לעבען צואַמען--די זוּן האָט
געהאַלטען ביים אוּנטערגעהן אוּן האָט פֿערגאָלדעט די
שפיצען בוימער מיט די לעצטע שמראַהלען, זי האָט אויף
געהויבען די אויגען אוּן האָט געקוּקט אויף דער זוּן, מיר
האָט זיך געראַכט, אַז זי, די זוּן וויינט אוּן ריהרע שטראַה-
לען זיינען רי טרערען, פֿילײכט האָט זי געוויינט איבער
דעם װאָס האָט איהר אונטערגאַנג פֿערגליכען מיט דעם
אוּנטערגאַנג פֿון איהר אייגענעם לעבען, װער וויים...?

אין אייניגע ציים אַרוּם האָט זי זיך אױפֿגעהױבען
אַרײנצוּגײן אין איהר אַבטהײלוּנג, איך האָב זי נאָכ-
געקוּקט ביז זי איז אַרױף רי קליינע טרעפעל, װאָס האָט
געפֿיהרט אין האספּיטאָל, ביז זי האָט געעפֿענט די מהיר
אוּן איז פֿערשואונרעןיייייייי. דידי זיייייייייייקוו51י...,

3 5 8 5 8 8 0 9 8 8 0 0 = + 0 8 8 8 0 8 0 8 6 8 6 6 9 0( 0 9 פ 0 0 פ 8 8 6 8 0 8 = =" ה ס 8 = 8 8 ס 0 8 0 6 0 6 0 8 6 0

מים צװיי יאָהר צוריק איז זי אַלט געװען זיבע-
צעהן יאָהר, זי איז דאַן געװען קערפערליך פֿאָלקאָם
ענטוויקעלמ, שעהן פֿו אויסזעהן. שעהן געוואקסען אוּן
געזוּנד, זי האָט געאַרבײט ביי דער מאַשין, זי האָט נים
געליעבט רעם {קיהלען" רעם אַנגענעהמען" שאָפּ אוּן
פֿלענם זיך דאך פֿײײען דאדום ווייל זי אוּן אַ אינגערע
שװועסמער האָכען געמווט ערנעהרען די גאַנצע פֿאַמיליע,
דער פֿאָטער איז געשפאָרכען אין די מוטער איז ג עווען

8 בר א 0
וס ז' | זא

5 7

1

ריא עלטערע יאָהרען אוּן האָט ניט געקענט פֿער-
דיענען, |

יי אַ קוּרצע ציים אי ױא אָבער געװאָרען
מאגערער, בלייכער אוּן ערענסטער, די מוּטער פֿלעגט
זיך עפֿטערם אינקוּקען אין איהר געויבט, פלעגט זיך
אָבױפֿצען אוּן בעדויערען, װאָס איהר קינד דאַרף אַזױ
שווער אַרבײמען, זי האָט אָבער ניט געוואוּסט, װאָס איהר
קינד פֿעהלט, פֿוּן װאָס זי ליידעט, אויך איהרע חבר'טעס
װאָס האָבען זי געקענט אַלם אַ מונטערע אוּן אַ וויטציגע,
האָכען זיך פֿערװואוּנדערט איבער איהר שלעכט אױס-
זעהן איבער איהר ערנסטקייט,

זיצענדיג ביי דער אַרבײט, פלעגם ױ זיך פֿער-
מראַכמען אוּן זיצען אַ רעכטע ציים פֿער'חלומ'ט, דיא
מײידלאַך פֿלעגען אויף איהר אין אָנפֿאַנג קוּקען אוּן
שווייגען, אָבער פלוצלונג פֿלעגען זי אױסשיסען א
געלעכטער, זי פֿלעגט דאן װוערען ערשראָקען, צוּמישט,
אוּן זיך אוּמקוּקען אין אַללע זייטען, נים ריידענדיג, קיין
װאַרט, פֿלעגט זי אָנהױבען טרייבען דיא מאַשין מיט
אַלע כחות, אַזױ װוי זי װאָלט געווען בייו זי פֿלעגט נים
זיין בייז, אין אַ וויילע אַרוּם פֿלעגט זי אויפהייבען דעם
קאָפּ, װאַרפֿען אַ בליק אויף דיא מיידלאך און וייטער
דרעהען דעם ראָד, פֿון װאָס האָט זי דאן געטראַכט?
פֿילײכט פֿון ליעבע, פֿילײכט פֿוּן הייראַטהען, װער קען
דאָס וויסען ? אָבער ניין ! זי האָט נים געדענקט, נים

געטאָרט טראַבטען פֿון אַועלכע זאַכען--ױ איו געװען

אָרעם..

ווען זיא פֿלענט קומען אין אַ געזעלשאַפֿט אוּן אַ
בעקאַנטער יוּנגערמאַן האָט איהר געגעבען דיא האַנר,
פֿלעגט זי אױפֿציטערען, זי פֿלעגט פֿיהלען זיין אָטהעם
אוּן די" ברוּסט פֿלענט זיך שטאַרק בעו עגען אוּן זיא

1 2

כ?

רה

2

אפילו יא וועלען מים איהם פֿערברײנגען, זיך אוּנטער-
האַלטען מיט איהם, זיין נאָהענט מיט איהם אוּן פֿלעגט
עס דאָך ניט מאָהן, זי האָט עס ניט געטאָהן--אָבער די
ברוּסט פֿלענט זיך שטאַרס בעוועגען, די נערווען פלעגען
ציטערען און איהר אָטהעם איז געװען הי ס, ברענענד
הייס, ווארוּם האָט זי זיך ניט אוּנטערהאַלטען ? זי איו
געווען אָרעם... | |

אין דער לעצטער צייט האָט ױ ליעב געקראָנען
רי איינזאַמקײט, קומענדיג פֿון דער אַרבײט, פֿלעגט
זי נאָר אָב עסען סאַפּער אוּן באַלד אַרײן געהן אין בעד-
רוּם, װאָס האָט זיך גערוּפֿען איהר רוּם, זי פֿלגעט צו
מאַכען די מחיר, זיך זעצען לעבען פֿענסטער אוּן לעוען
אַ בוּך, מאַנכע נעכט פֿלעגט זי קוּקען אױפֿען הימעל,
ניט וויסענדיג ווארוּם, זי האָט ניט פֿערשטאַנען קיין
אַסטראַנאָמיע און האָט ניט געוובט קיין נייע פּלאַנעטען
זי האָט אָבער געליעכט דעם ווייטען קלאָרען היממעל,
די בלאַסע שטערן אוּן ריא לבגה, קוּקענדיג אױף זיין
פֿלענט זי פֿיהלען אין איין אוּן דער זעלבער צייט אַ
בלַפֿריריגוּנג אוּן אַ פֿעױלאַנגען, אַ לוסט אוּן אַ שמערץ,
אַװי פֿלעגט זי אָבױצען מאַנכעסממאָהל שטוּנדענלאַנג,
האַלטענדיג דעס קאָפּ אױף די וייכע צאַרטע הענד
און דיא עלענבויגענס אױפֿען פֿענסטער, אַװעקגעהענדיג
פֿון פֿענסטער איז זי איממער געווען מיעד, שװאַך און
אָפּגעמאַמערמ, איין אַבענד איז זי געזעסען ביין פֿענסטער,
וי געוויינליך אוּן האָט געקוּקט אָנער ניט אױפֿען הימעל,
זי האָט געקוּקט אין אַ צווייטען פֿענסטער פֿון וועלכען
עס האָט זיך געזעהען אַ גרינער שיין פֿוּן אַ לאָמפ, דאָס
איז געווען אַ בעד-רוּם פֿענסטער אוּן פֿאַר דעס שיין

פֿונ'ם לאָמפ, האָט מען געקענט זעהען אַז ער איו אוים-

: -- שֹׁ
פֿלעגט אויסמיידען מיט איהם צוּ ריידען; זי פֿלעגט

רא"

6 ספרא"?

געפוּצט מיט אַסך בלומען אוּן פֿעדערען פֿון פֿערשירענע

גרויסע פֿױגעל, דער בעד-רוּם האָט אױס געועהען װי
אַ קליינער גן ערן, אַ גן ערן פֿאַר זיין רייכען בעויצער

3

ביי אַ טישעל אויף וועלבען עס זיינען געשטאנען פֿרישע

ראָוען, איו געועסען אַ יונגע פֿרױ און האָם געשיינט

- צוּ שרייבען, באַלד איז אַרײן א יוּנגערמאַן, האָט זיך צוּ

געבויגען צוּ איהר אוּן האָט זי געקוּסט, די יוּנגע פֿרױ
האָט אַ זיסען גליקליבען שמייכעל געטאָהן, האָט ױך
גלייך ‏ אױפֿגעהױבען אוּן איהם אַרוּם גענוּמען, זייערע
ליפען האָבען זיך װוידער צואַמענגעשלאָסען...

רוּ שלאָפֿסט נאָך ניט מיין קינר ? האָט זי ליגענדיג
אין פֿענסטער, פלוצלונג דער הערט די מוּטערס שטיממע,
זי איז געװאָרען ערשראָקען אוּן איבערראַשט אוּן ציטערענ-
דיג, האָט זי אַראָבגעלאָזען דעם פֿאָרהאַנג, הערענדיג
די מוטערס שטיממע, אָבער נים איהרע װערטער, האָט
זי איהר דאָך געענטפֿערט, , איך לייג מיך שלאָפֿען"ױ
האָט זיך ווירקליך געלייגט, דען אַ קאלטער שוויים האָט
זי בעגאָסען, זי איז געווען צומישט אוּן האָט ניט גיהאַט
קיין כח אױיף די פֿיםס צוּ שמעהן, זױ האָט אָבער ניט
געקענט איין שלאָפֿען און ניט געקענט איינליגען, דען
זי איז געווען צו שטאַרק אױפֿגערעגט, שטילל איו זי
אַרוּנטער פֿון בעט, איז צוּגעגאַנגען צוּם פֿענסטער אוּן
אױפֿגעהױבען דעם פֿאָרהאַנג אָבער אין יענעם ציממער
איז שוין געווען פֿינסטער...

די גאַנצע נאַכט האָט זי זיך געװארפֿען אוּן געפֿי-
בערט : פֿון לײירענשאַפֿט אוּן אױפֿרעגוּנג האָט זיך
איהר יוגענר-פֿאַנטאַױע צוּשפילט, ױ האָט געועהען

בילרער, וועלכע זי האָט זיך שוֹין לאַנג צוּריק פֿאָרגע-

שטעלט, זיצענדיג אין שאָפּ ביז דער מאַשין, אָרער ביין
פֿענסטער אין ;איהר צימער" אִם האָט זי געטרױמט,

4 יז

שאט באט

שׂ
0 איז זי אין אַ פאַרק... פֿון ווייטען הערען זיך זיסע טענער 2
פֿון אָרקעסטער... פֿױגעל זינגען... בלוּמען דוּפֿטען..
דער טייכעל מורמעלט... אַ וינטעלע בעווענט דעם
גראָז... אויף אַ באַנק אוּנטער אַ בוים זיצט זי אוּן רעדט
פֿון ליעבע... איהרע ליפען בעווענען זיך... אַנרערע ליפען
בעגעגענען די איהריגע, אין דער לוט פֿערקלינגט
עפעס... טעלער, גאָפּעל אוּן מעססער קלינגען... מען
רערט, מען לאַכט, מען אוּנטערהאַלט זיך... באַלך
מאַנצט מען ווידער... אַלע קיקען אויף ייר אויף איהר
ווייסע קלייד, אויף דעם מירטען קרענצל, וועלכען זי טראָגט
אױפֿען קאָפּ... זי אָבער קיקט אויף איינעם..

ווידער ענדערט זיך די בילר :

זי איז אין אַ קליינעם, װאַרעמען צימער... זי ליגט
אין אַ ווייבער, זויבערער בעט... איהרע שעהן געפֿאָרמטע
אוּן צאַרטע גליעדער ציטערען... די פֿוּלע ברוּסט בעווענט
זיך... עס קלאַפט פֿאַר ערװאַרטונג... זי הערט טריט...' |
די אונשולר פֿערשעמט זיך... אַ ראָזען-רויטקייט בערעקט
איהר געויכט... אייניגע סעקוּנרען פֿערגעהען.. א האַנד
הויבם לאַנגואַס אויף די רעקע... ,שוין צייט אױפֿשטעהן
צוּ דער אַרבײט, מיין קינד"! הערט ז פלוצלונג אַ-
שטיממע, די מוּטערם שטיממע, זי עפֿענט דיא אױיגען
אוּן קוּקט זיך אַרוּם וואוּ זי איז אין דער וועלט, וואוּ רי
שעהנע בילדער זיינען...

;שוין ועקס אוּהר, מיין קינר",

;וואוּ איז ער ? 2

,װוער מיין קינד ? 2

;ער .... די גאָר ?...... גאָר דו?......

איך מוּז לוױפֿען צוּם דאָקטאָר, זי רערם פֿון היץ, ‏ !
,זי איז קראַנק" זאָגט דיא ערשראָקענע מוטער אוּן געהט
בעמען אַ שכנה צוּ בלייבען אויף אַ וויילע אין שמוּב...

5

4

רע
?

אין אַ װאָך אַרוּם האָטס מען זי גענוּמען אין
האָספימאָל, י |

די דאָקטױרים האָבען עפעס גערעדט פֿוּן געזּנדע
מענשען... פֿוּן נאַטוּר... פֿון כעפֿרידיגוּנג... אָבער װאָם
קען וויסען אַן אוּנװיסענדע און אָרעמע מוּטער ?

כב

זיין ארער יש זיין ?7

װאָלט וװועלען אַלעם ארױסואָנען און
פערטיג מאַבען מיט איין מאָל, און אַ
כוף דערמיט ! --- װאָס מויג זיך לאַנג
פֿערנחמען מיט ואכען, וועלכע האָבען
ביינאַה קיין צוועק אוּן קיין ציעל ניט /
װאָס טוג דאָס לעבען? אָכֹע- האָם

דען דאָס לעב
אַלין

ע

ען נים קיין ציעל? איז ניט דאָס לעבען
| -- די טהעטיגקייט

גאַנצער נאַטוּר, די עוויגע ענדערונג אונד אַבועקסלונג
פֿון לעבען אוּן מױם, אוּן מוים אוּן לעבען -- איז
דען ניט דאָס עוויגע בליהען אוּן וועלקען פֿון דער נאַ-
מוּר איהר לעבענסה; ווועק ? װאַקסט דען ניט דער בוּים
אַרױס פֿון דער ע גיעריג צוּ לעבען, פֿוּל מיט לע-
בענסקראַפּט אוּן 8 ר שפריום מיט פֿרײד אוּן לוּסט זיינע

צווייגען אין די גאָלרענע שטראַהלען פֿון דער ווּן ?

עפֿענען זיך דען די בלומען ניט אין ליעבע, אוּן בע-
צויבערן די אויג מיט זייערע הונדערטע, האַרמאָנירענדע

פֿארבען, אוּן זיסע דוּפֿטען? גלענצט דען ניט זיער

סאמעט קאָליר, ענטציקם דען נים זיער זָאַנפֿט? קייט

דיי

ווען מען בעריהרט זיי? זיננען דען נים די פֿױגעל אין
דער לופֿט ? פֿערשפּרײט דען נים דער טייך איהר גלאַמע
שפינעל, אוּן קרייזעלט דען דער וינד ניט איה-ע שטילע

וועעלע נן? לעכט דען ניט אַלעס ארום מיר, אין מיר,
איבער מיר, אין דער לופֿט, אין די וועבונגען פֿון דיא
פֿלאנצען, אין דיא װאָרצעל פֿון דער ערד, אין דיא טױי-
זענדער, טױזעגרער, קליינינקע ברו-אימ'לאַך מיט וועלבע
ריא װעלט, דיא נאַמור אין אָנגעפֿיעלט און רוּרכגע-
דרונגען ? בעווענען זיך דען ניט מיליאָנען װעוען אױף
דער ערד, אין אלערליי חאַראַקטע-ציגע און נאַטור-איי-
גענהייטען ? רוישען, דען די אַלטע, אוּראַלטע וועלרער
ניט ? כוסט דען דער ים דעם ברעג ניט ? פֿערגעהט דען
נים דיא רויט-שטראַ אַהלענדע זונן מיט אונבעשרייבליכען
רייכטחום, גלאַנץ און כּראַכט ? שיינען די עווינע שטע"
רען ניט אין דיא עוויגע וויסטען פֿון לעב ען אוֹן נאַמור
קלינגען דען אין מיר נים די שטימע : ונים טאָג, דיא
טייזענדער האַרמאָניען פֿון לעבען ? בי נט דען מיין הערץ
ניט מיט די וויימע, ווייטע 8: עלרער,

== ײ 2

שטראמען, און ווילד-
בעװאַלסענע טהאָלען ? געהט דען דיא זונן ניט אויף אין
מיר, און באַװענט זיך מיין העיץ רען ניט מיט ליעבע

פֿון דער גרויסער, עווינער, אונענדליכער? איז רען ניט
מיין הערץ פֿערבוגרען מיט אַלעס אין עוויגער ליעבע?
אוּן האָט דען מיין לעבען קיין צווּעק ניש? דאַרף זיך
דען גאָרנישט אין מיר ענטוויקלען { דאַרף דען גאָרנישט
אין מיר קלער ער ווערען, זיך אויסלייטער אויסבעסערן,

פֿערפֿאָלקאָממען ? דאַרף רען דער בוים פֿון מיין לעבען

ניט אַרױכלאָז! ײ פֿון זיך וינע שעהנסטע און רייכסטע
צווייגען, און געבען פֿון זיך דיא רײפֿסטע, געזינטעסטע,
געשמאַקסטע, אזן פֿאַרבענגרײכסטע פרוכט ; איז ראָס ניט
צוועק און ציעל גענוג ?--אין אי דען מיין לעבֿען גענצ-

יו

30

8ד-- 5

8

ליך אונניצליך אין דער גרויסער לעבענס-קעטע פֿון ר

נאַמור, פֿון דער וועלט ? פֿיהלנ דען מיין איך ניט אוים
א פלאן אין מיין לעבען? לעב איך דען נים אין דיא
וערצער פון אַנרערע מענשען, בין איך דען ניט מיט זי
פֿערבונדען אין ליעבע אונר פֿרײנרשאַפֿט, אין דענקען
און שטרעבען, אין בלוט אוּן פֿלײש,. שמערצט מיר
דען ניט זייער שמערץ מהוםט מיר דען ניט װעה וייער

וואונד, לייך איך דען ניט מיט ײיײי? --- זיינען זיי גאָר

פֿרעמד צו מיר ? פֿיחלן זי ניכטס פֿיר מיר ? בין איך
זיי גאר אַ פֿיעמרער !

ניין, ראָס קען ניט זיין !

--און װאָרום ניט ט לעבען, זיין ניצליך פֿיר זיך אליין,
און בעפֿרוכטען דעם לעבען פֿון אַנדערע ? װאַרום ניט
אָפֿט אויסנוצען מיין עקויסטענץ, און שטעהן אין דער
וועלט, אין מיין לעבען ויא נאָך מיין טוט, א געביירע
אָפגעענדיגט, אויסגערונרעט, אױסגעפֿיה רם און דורבגע-
פֿיהרט אין אַלע איינצעלהייטען, ביו דער קלענכטער
פֿערציערונג ?

וי שעהן עס איו ווען דיא אַקקאָרדען און האַר-
מאָניען פֿון דער אָפּעראַ שטיינען אויף אין דער לוּפֿט אין
וויקלען זיך פֿאַנאַנרע- אין טויוענרער רעגענבויגענס פֿון
פֿאַרב און קלאַנג, און פֿלעכטען, קרייזלען זיך אוּן שטאַ-
מען ארוים אין טויזענדער פֿאַלמען, פֿאַרבען אוּן ביו-
מען-קאָלירען, וויא שעהן עס איז װוען די בעגייסטערטע
ענטציקענדע מענער דרינגען אַרוּים פֿון דעם זינגער'ם

האַרץ, און דיא מעלאָדיע הערט זיך קלאָר און זילבערריג /

און רופטענד !
קען דען ניט מיין לעבען זיין אַזױ?

דיא פֿאַרכען פֿון דיא טהייערע געהאַקטע און גע-
שליפֿענע שטיינער, רובינען,. טירקוּס-שמיינער, קרים-.

'

וי 19

2

= (שר
ואר

1

טאָללען, ריא קאָלירען פֿון די אויסגעפוצטע פֿיעל-פֿאר-
ביגע קאָראַללען, דיא ווינקעל, זיילען,. קאָררידאָרען א'ן
װעראַנדאס פֿוּן אַן אָפגעענדיגטער געבײרע, דיא גע-
שליפֿענע שטיינער און דיא טענער פוּן אַ מעלאָדיע, דיא
דיא קלאָרקייט פֿון אַ געדאַנק, ארױסגעבראַכט פֿוּנ'ם
טיעפֿען שטילען דענקער, איז דאָס ניט אַלעס הארמאָניע,
געטליך און ערהאַבען? און האָב איך דען אין זיך ניט
אַזעלבע שטיינער, אַועלבע פֿאַרבען, קלאַנגען אוּן טענער
ארויס צו-בריינגען אין רער פֿאָלענדיגטער פֿאָרמע ?--
וויא שעהן איז אַ געדאַנק, וועלכער שיינט אונז אין זיין
פֿולער קלאָרקייט, אוּן דייטליכקייט! ווֹיא שעחן איו אַ-
לעם װאָס איז אָבגעענדיגט, אָבגעטאָקט אוּן אויסגעדונ-
דעט! ויא שעהן איו אַ לעבען װעלכער שטעהט פֿאַר

אוּנז מיט דער פֿאַלענדיגטער פֿאָרמע פֿון אַ טרוימענרער

+ =

סטאַטוע אינ'ם גרויסען, שיינעם, גאַנגרײכען גאָרטען פֿו

לעבען !--

איז עם נים גליק גענוג צו זיין, צו געניסען, צו
פֿיהלען אין זיך דיא פֿרײד פֿון מאָג, ראָס ליכט פֿון דער
זונן,. דיא ווייכקייט פֿון די װאָלקען, רעם פֿאַרבען-רײכ-
טהום פֿוּן דער נאטור? איו עס ניט גליק, איו עס נים
פֿרײר גענוּג צו זיין טהעטיג, צו פֿיהלען רעם לעכענם-
גלומה אין דיא אָדערן, דעם טעם, דיא גרױיסע שרעק
ווען מען איז אין דער אַנװעזענהײט פֿון דער װאָס מען
ליעבט ? איז עם ניט גליק גענוג אַרום צו-װאַנדלען אין
דיזער גרויסער געהיימניס, װאָס מען רוּפֿט דאָס לעבען
אוּן דיא נאַטור ? איו עס ניט פֿרײד גענוּג זיך צו ער-

פֿרײען מיט די טױזענדער, אונענרליבע פֿאָרמען, גע=.

שטאלטען, פֿאַרבען און קלאַנגען פֿון דער װעלט ? זיך צו
פֿערטיעפֿען אין די נאַטורען פֿון דיא אַלע עקזעסטירענרע
וועזען און צוּ טרינקען, ליעבען און װיסען פֿון די טױױ-

2 |
אס - | 0 8

86

1

17

אַלע נאַטור-בילדער צוּ קוקען און פֿיהלען דיא זאַנפֿטקײם
פֿון דעם איריללישען, פּראָפהעטישען, דונקלען אָבער
אומה-דינ-בעוועלמיגענרען גייסט פֿון פעלו און טהאָל,
פֿון שטראם און אָבגרוּנד ? --- װיעפֿיעל סודות, וויפֿיעל
ליעבע, װפֿיעל חאַראקטער-צינע איין קליינעם װעוען
ענטהאַלט, אַ פֿליג, אַ מוראַשקע, אַ מילב, און װיעפֿיל

סוּרות, חאַראקטער-ציגע דאָס גאַנצע ענטהאַלט? קען עס -

ווען עס אין דער מענש דורבשמורירען ? קען ער עס אַ-
לעם בעגרײפֿען ? האָט ער וועניג אַרבײט, וועניג אינטע-
רעסען אין זיך אַלײין אונד אין דער װעלט. -- !

אַך, וי אָרעם דער מענש זאָל נים זיין, ויא אוּנ-
אינטערעסאַנט ראָס לעבען זאָל ניט שיינען, ווילט זיך
דאָך ניט שטאַרבען!---

זענדער נאַטור-קװאַלען? איז עם ניט פֿרײר גענוּג אױף.

יש

עלילדער וויקלען זיך אַרױם פֿון די טיפֿע
- היילען פֿון פֿאַנטאַזיע: גליהענדע, שטראַה-
לענדע, גאָלדענע, צאַרט-װײסע, ראָױינע,
בלויע, זיירענע, קריסטאָל-קלאָהרע, רוּ-
יי טיש בינענדעהנליכע, רייך-גלענצעדע פֿאַנ-
טאַזיען אוּן פֿאָרשטעלונגען וואכען אויף אין קאפ, גליהען
זיך פֿאנאַנדער, און מיין הערץ ציהט זיך ביינאה צוואַמען
מיט פֿרײר, טרערען וילען ײך גיסען פֿון די אױגען,
אוּן איך האַלט זיי אָב---
אָם אין דאָס נאָלד פֿון דִי טיעפֿען פֿון דער פֿאַנ
טאַזיע ! װי א גאָלדענער באַרג שטעהט עם מיר פֿאַ
די אויגען,, איך פֿיהל עם אין זיך, איך קען עם ביינאה
אָנטאפען, פֿון דעם באַרנ אָדער פון דער מאַססע
פֿליעסענדער גאָלר הויבען זיך אַרױס פֿערשיעדענע העל-
רען געשטאַלטען.---

==
.
גו

--

אויף ווייטע ימים, אין לייבט באלאָרענע-שיפֿען,

ציהען העלדען פֿון דוּנקעלע, ווייטע לענדער. װאַפֿען
און פאַנצירען טראָנען זיי צו זייער שׁוּץ, מיט פריירינע,
פֿאָכענדע הערצער קוּקען זי אַרױס פֿון די שיפֿען צו

22

יט

די ברעגעס פֿוּן זייערע האַפֿען, עװיגע-געפֿוגענע, עוויג-
געליעבטע, עויג-שעהנע, עויג-געטליכע העלרענ-
געשמאלטען ! |

יוּנגע העלרען, אוּן וואונדער-שעהנע װאַפֿען, פֿיה-
לען אין זייערע הערצער דעם מוּטה, אוּן די גלוטה פֿיר העל-
דען-טהאַטען אין ווייטע לענדער ציהען זייערע הערצער,
אוּן שלאָנען מיט פֿרײדע, ערװאַרטענדיג די צוּקינפֿטיגע
מלחמות פֿיר רעכט און פארטשריט, פרייריג געהען
זי נים דענקענריג זאָנאַר פֿון װיערע געליעכטע, און
גריסען מים פֿרײדע די ווייטע, אַזוּרגע, זילבער-קלאָרע,
לייבט-און -ווייס-שוימענדע וועעלען פֿו'ם ווייטען, גלאַמען
ים, מיט טיעף ערנסטע, מיעף-הייליגע געפֿיהלען,
נעהמט דער גאָט-געוועהלטער, דער אוים-געקליבענער
דער העכסטער, גרעסמער, אוּן אונווידערשטעהליכסטער
העלד אֶבשיעד פֿון זיינע פֿרײנד, פֿון דעם שטילען,

פֿרירליך לעבענדען קרייו פֿון זיינע פריינד, אום אַװעק-

צוועגלען אין דער לאַנד, פֿוּן וועלכע ער װעםט שױן
פֿיעלײכט קיינמאָל ניט צוריק קומען, מיט אַ לויט-קלאַ-
פּענדער האַרץ און מיט טרערען,. וועלכע ער לאזט ניט

אַרױספֿליעסען, שיידעט ער זיך פֿון אַלעמען, און געהט.

אַװעק, לאזענדיג זיי אין אױפֿרעגונג, אַ גרויסער, מעב-
טיגער, הייליגער געפֿיהל געהט אין איהם אויף, זיינע
דיענסטע, זיינע פּפֿליכטען רופֿען איהם; ער אין געבאָ:
רען געװאָרען צו שאַפֿען אַ גרויסע װערק, צו לעבען
פֿיד איין גרויסען, הייליגען אידעאַל, און זיין שטאַרקע
ברוסט שליסט זיך צו פֿיר די זאנפֿטע בליקען און קלע;
מענים פֿון זיין געליעבטער, פֿאָטער און מוטער עקוים-
טירען ניט פֿאַר איהם ; נור זיין פּפֿליכט, נור זיין לע-

בענס-אױפֿנאַבע גליהט אין זיינע אָרערן, און אַלס ער
הויבט אויף זיין אויג אויף דער לאַנד -- דער צוקונפֿט, .

23

יי רארי-א-יאדי.-,

| 8
וועלכע ער אליין זעהט נוּר, שטייגען אױף אױף זינע /

לענדער רוהען מיינע בליקען !
דאָרט קעמפף איך איינואַם געגען אייער שרעק !
מיך קען ריא ליעבעס-לוסט ניט מעהר פֿערשטריקען !
יף פֿליגעל פֿוּן בענייסטערונג מוז איך אַװעק
שטעהט מיין הייליגטהוּם פֿון אייך פֿערשלאָסען,
דאָרט שטעהט רער טעמפעל וואו איך דיען אליין!?--
דאָרט רוּהט מיין גייסט, פֿו וּן הימעלם -ליבט בענאָסען,
נפֿט רוהט מיין גוּף =
ראַך {מיין הער'ץ איז שמיין !
5
פֿאַרזילבערט אין דעם שיין פֿון דער ילב ערגער,
לעקענלאָזער לבנה, װי מיט אַ דיענעם זילבער-שטויב
באַשאַטען, הויבט זיך אַ צויבער-װאַלד פֿאַר מיינע אויגען,
שטאַרק ֿאַפֿלאָבטען, און װיים פֿוּ'ם שיין פֿון דער
לבנה, זעהען זיך די דיקע צווייגען פֿוּן רי ריעזענ-הויבע
בוימער, איך ווייס ניט ואוּ דער װאַלר הויבט זיך אֶָן,
איך ווייס ניט װאוּ ער לאָזט זיך אױים, איך ועה נאָר
די דיקע שטאַמען פֿון די בױמער, איך זעה נור די
געלבע, ואַמריגע סטיעוקעס, די שאַטען די היילענ-
אַרמיגע וועלבוגגען אין די דונקעלע געגענרען פֿון. דיעזען
|‏ געהיימנים-פאָלען ואַלר, איך פֿיהל נוּר אַ ווייטע נאַכט
אין איהם, אַ דונק {עלהייט, איך פֿיהל דעם שיין פֿון דער
לבנה, אוּן די שט טימען פֿון געליעבטע, און אַ זאַנפֿטע
ריענע זיסע צויבער-מיזיק. אין לאַנג-געצייגענע, ריענע,

ושן

הויבען זיך ארוים די פֿירלען אויף
די העבסטע דיענסטע טענער, און שטאַרבען אָפ אויס-
יג אַ לאַנגען, לאַננען פֿינאַל; און אָט ‏ שפיעלען

ארי 6 - 7 0

יא
עג
=
3

=(
אן;

מיט די פֿלײטען, און די בלעטער רוישן
הם, אוּן אט צונעהט זיך איין כלאַדנע,
און בליהוג נען מאַכען זיך זאַנפֿט צו,
און וויקלען זיך איין אין זייערע ש;הנע קאָלירען, וי על
רופֿטעט! --- זינגען עס די גאַכטינאלם ? וועלכע וס
נ

2}
:5
ר יט
=
גו =
5
א
{ *
4"
הער צז
/ר יו
6
+ 56
9

ווייכע, פלייטענדעחנליכע טענער,ועלכע ווייכע קלא א

מ == *פמם = אס } 8
גען, װעלכע װינטעלאַך פֿו צימובעל און פֿלים, -- /!
יו 0 +* יו : (
וועלכע שאַטען ציהען זיך דאָרט אין די היילען? װעלכע 6

דונקעלע געשמאַלטען בעוענען זיך דאָרט?--

עס איז גאָרניט, איך בין אין צױבער-װאַלד !--- ווי
אַ דיענער שלייער, בערעקט פֿון אַ דיענעם טול פֿון
מאָנד-שט טראַהלען, / בעוועגען זיך, אהער רוהען די גע-
שטאַלטען פֿון געטער, שטאַרק זיינען זייערע קערפערן
די גליערער, װי אױסגעגאָסען פֿון געלביג-ראָזיגען מאַר-
מאָר, איינצעלנע פֿרױען געשטאלטען עדעל און זאַנפֿט:
! = מוטהיג, -- יונג אונד רייצענר, אין די קליידער דער
נאַטור, װאַנדלען איום, אין בעוועגען זיך זעלטואַם אין ;
טענ'ץ אין די שטראַהלען, פֿון דער לבנח, קלייגע, מענ-"
שענ-ענליכע וועוען, מים אױערען לאַנגע, לאַנגע די

נינקע פֿינגער, מיט צאַָרטע, קלאַרע פֿיס, וועלכע האָבען
עבענפֿאַלס לאַנגע דיגע פֿינגער; װעוען וועלבע שיינען
ג 5,

צו זיין געמאַכט פֿון בלום און מילך, -- יונגענקע, גע
הען אַרום זיך שפיעלענדיג, מיט גרוים לוסט, אַנדערע
פיעלען אויף פֿײפֿלעך וואונדער-זיסע װאַלד-ליעדלאַך
פֿון וועלכע עס דופֿטעט די גאַנצע פֿרישקייט פֿון פֿריהלינג,
דער אַלטער נאַמור;נאָט פאַן פיט אויםגעצויגען
אױפֿ'ן ווייכען גראָז, זיין קאָל ג כעדעקט מיט גרינע בלע?
טער, קליינע ליעבעס נעטע-, מיט פֿײל און בױנען,
לױפֿען אַרום זיך שפיעלענדיג מיט יונגע דאמען, און
ווילען זיי פֿערװאונדען. קליינע צויבער-וועוען בעהאַל.

8

.
7אא
וי

שאה 25 2

0

7

פא
רעטאעט א טע יי

טג

טען זיך אין די טיעפֿע בעכער-אַרטינע פֿלאַנצען, און
שטעקען אָפֿט אַרױם די קעפּלאך צו זעהען װאָס עס געהט

פֿאַר. זייצעס אוּן אַנדערע אוּנשוּלריגע חיה'לאך לױפֿען -

אַרוּם,. איבער {אַלעם הערט זיך דער געזאַנג פֿוּן מויוענ-
דער נאַכטיגאַלען, קלאָהר, זים, זאַנפֿט, זילבערדיג װי
די שטראהלען פֿון דער לבנה, װי די אַזוּרנע, זיידענע
בלויקייט פֿון הימעל, -- בענלייט פֿון די צויבער-
פליימען | אין די געהיימע געגענדען פֿון װאַלד,
און ווען די זונן געהט אױיף, בלייבט דער װאַלד

נאָך קיהל, און דונקעל, נור איהרע גאלרענע שטראַהלען
ברעכען זיך דורך דורך די גרינע, פֿערפלאנטערטע צוויי-
גען, ננבּ'ענען זיך אַריין װי אין אַ היילינטהום, אוּן
בעלייכטען די סצענען, בונט, העל, און רייצענר שעהן,
זעהען זיך יעצט די געטער-געשטאלטען, און די וואלר-

רויען און די בלומען, שטאַרק ערפֿרישט פֿון'ם טהוי,
ועלכער הענגט יעצט אין בריליאַנטענע מראָפּען אויף
די בלעטער עפֿענען אויך זייערע בעכער אוּן דוּפֿ-
וען -צום פֿער 'שיבר'ן, שטאַרק אוּן מעכטיג ערשאַלט די
צוב: ערמוּזיק ביים טריוּמפֿ-צוג פֿון דער זוּן: לױט זינ-
גען די פֿױגעל, שטיל װערען די פֿלײמען, אוּן אין דער
שטילקיים אוּן קיהלקייט פֿון װאַלד שפאַציערען אַװעק
אוּן פֿאַרשװינדען די געליעבטע.--

20

בא

1

א ליעבעס נעשיכטץ,

איר האָב געעפֿענט דעם ראָמאַן אוּן האָב
= פֿאָלגענרעס געלעזען :
/ זי האָבען זיך בעגעגענט צוּם ערשמען
מאָהל אויף אַ באָל, די מוזיק האָט גע-
שוויגען, רען מען האָט ערשט געהאַט
אָפּנעטאַנצט אַ װאַלצער, ער וועלכער האָט ניט געמאַנצט,
איז אַרומגעגאַנגען אוּן האָט געשיינט צוּ זיין פֿערטראַכט,
זי, װאָס האָט יאָ געטאַנצט, אין געגאַנגען זובען אַ פֿלאַץ
צוּם יצען אוּן איז איהם געקוּמען אַנטקעגען ױ א
געגאַנגען געאַרעמט מיט איינעם, װאָס האָט געשיינט צוּ
זיין איהר מאן, איבעריגענס, ווען מען װאָלט זיך נאָב-
געפֿרענט ביי די מעמבערס פֿון איהר סאָסײימי אוּן בי
דעם בעריהמטען {מסרר קידושין" װאָלטען זיי ערקלערט,
אַז דער, מים װועמען זי געהט געאַרעמט, איז ווירקליך
איהר מאַן --כדת משה וישראל,

זי אין געווען שעהן, רייצענר שעהן, איהר קערפער
איז געווען װי אָפּנטטאָקט ; אין איהרע בעועגוּנגען, אין
איהר געהן אי געלעגען אַ טאַקט, אַ קלאַנג, אַנ'אַרם
שטומע מחיק. איהרע שעהנע, גרויסע אױיגען האָבען

באַיר איבערצייגם אַן זי איז אַ מוּנטערע, אַ װיציגע אוּ.

אַ פֿיהלענרע, איהר שעהן געפֿאָרמטע געזיבט האָט גע-
צייגט אַז זי איז אייניגערמאַסען אינטעליגענט. ער װאָלט

7 / 8

0

זי פֿילײכם נים בעמערקט, דען ער האָט געהאַלטען די
אויגען אַראָפּגעלאָזען צוּם באָרען. אין רעמועלבען אוי-
גענבליק האָט ױ אָבער פֿערלאָרען אַ זיירענע טיכעלע.

קוּקע:דיג אויף דער ערר האָט ער עס בעמערקט און.
אױפֿהײבענדיג רי טיבעלע איו ער צוּגעגאַנגען אוּן האָם .

עם איהר אָפּגעגעבען, זי האָט איהם העפֿליך בעראַנקט,

איהם פֿריינדליך אָנגעקוּקט מיט איהרע שעהנע, גרויסע /

אויגען אוּן האָט רי טיכעלע צוּגענוּמען, זייערע פֿינגער
האָצען זיך בעריהרט אוּן עפעם אַ געחיימער געפֿיהל,
אַ פֿונק איז אין רעמזעלבען מאָמענט דוּרבגעלאָפֿען דוּרך
זייערע הערצער, װאָס איז דאָס געווען ? עמװאָס, װאָס

האָט ניט קיין נאָמען; אַ געפֿיהל, װאָס אין עמװאָם .

מעהר װי גלייכגילטיגקיים, עֶר איז געגאַנגען װייטער
מיט זיין געוועהנליכען שטאָלץ, אָפּגעהענדיג אייניגע
טריט האָט ער עפעם ניט װילענדיג אַ קעהר געמהאָן
דעם קאָפּ צוּ דער זים װאוּ זי אין אַװעק. ער האָט
בעמערקט, אַז אױך זי האָט געקוּקט אויף הינמען אוּן
האָש זיך ערשט געװוענדעט אין איהר פֿריהערדיגער ריכ-

טונג, זאָל זי האָבען איהם נאָכגעקוּקט? ער האָט עם .

נים געקענט דענקען. געבענדיג איהר די מיכעלע האָט
ער בעמערקם אויף איהר פֿיננער דעם מרוי-רינג (טבעת
קידושין), וועלבע איגנטערעסע קען זי האָנען פֿאַר איהם
פֿאַר אַן אוּנבעקאַנטען יונגען מאַן, װען זי אין פֿער-

הייראַמה ? איבערינענס האָט ער געשיינם זיך וייניג צוּ .
קימערן אוּם דעם און איז גלייכגילטיג געגאַנגען זיין -

וועג,---
א
* *
עס זיינען אַװעק צוויי מאָנאַטה זייט יענעם אָבענד,
אין וועלכען דער באָל האָט שטאַטגעפֿונדען, דאָס איז
געווען אַ זוּנטאָג נאָכמימאָג, אין אַ שעהן מעבלירמען

28

עבט

גן באט

03 5
וס
0 פֿראָנטירוּם איז זי געזעסען אוּן האָט געבלעטערט אַן ש

אַלבוּם. דער װאָס האָט זי געועהן יענעם אָבענד אויף'ץ
באָל האָט געקענט בעמערקען אין איהר אַ פֿערענרע-
רונג--רער שמייבעל, װאָס איו פֿריהער געלעגען אין
די װינקעל פֿון איהרע ליפען, האָט יעצם אויסגעדריקט
אַ גרינגען שמערץ ; די ליבטיגע, לאַכענדע אויגען זיינען |
עמװאָס דונקעלער געװאָרען; אין איהר בליק אי גע+ /
לעגען רער ועלבער רייץ פֿון פֿריהער, מעהר נישט אַ. /
גרינגע שאַרפֿקײט, עפעם אַזוֹי װי אַ גרינגע מעלאַנבאָ-
ליע האָט זיך אין איהט אַריינגע'גנב'עט, מען האָט עס
אָבֿער קוים געקענט בעמערקען אוּן װוירקליך האָט עס
קיינער ניט בעמערקט....
זי האָט אַריבערגעמישט אייניגע בילדער אוּן האָט זיך
פֿערקוּקט אויף איינעם פֿוּן זיי, עם האָט געשיינם אַו זײ |
האָט געקוּקט גלייכגילמיג אױף דעם בילד, אָבער זיך |
בעסער צוּקוּקענדיג האָט מען געקענט זעהן, אַז איהרע
געזיכטסציגע דריקען אוים אַ זעלמזאַמען, אינערליכען
געפֿיהל,
אין אַ וילע אַרוּם האָט ױ זיך אױפֿגעהײבען פֿוּן
איהר פּלאַץ אוּן איז אַרײן אין צוויימען צימער; אין
כעד-רוּם, אויף אַ זױבערער, ריין-בערעקטער בעט איז
געלעגען איהר מאַן אוּן האָט געשלאָפֿען, זי איז געבלי-
בען שטעהן אין טהיר, האַלטענדיג איין האַנד אָנגע-
| שפֿאַרט אין דער חויך אָן װאַנד, די צווייטע אַראָבגעלאָוען,
זי האָט געקוּקט אויף איהר מאַן אוּן האָט זיך פֿערטראַכט,
פֿון װאָס האָט זי געמראַכט! עפעם פֿרעמדע רעיונות,
פֿערשיעדענע ערינערוּנגען האָבען זיך געמישט אין איהר
קאָפֿ. זױ האָם זיך ערינערט אָן דעם טאָג פֿוּן איהר
חתונה ; איהר האָט זיך געראַכט, אַז זי איז איהר מאַן.
| ניט אַזױ איבערגעגעכען װי דאַן, אַז זי ליעבט איהם ניט'

2 י
4,ס | 29

1

א

אַזױ אױפֿריכטיג וי מיט אינינע מאָנאַטה צוּריק, צוּ
גלייכער ציים האָט זיך אין איהרע געדאַנקען אַריינגע?-

! גנב'ט אַ גרינגער צװײפֿעל: אוב זי האָט איהם װען עס

איז ווירקליך ערנסט געליעבט? עס האָט איהר יעצט
געשיינט, אַז זי האָט זיך מים איהם פֿערבוּנרען מעהר
אוים זיימיגע אינטערעסען אַלֹםס אױם ריינער ליעבע.
עפעס האָט זי דאַן יאָ געהאַט אַ סימפאַמהי צוּ איהם,
אַ פֿרײנדשאַפֿט, אַנ'אַרט ליעבכע; אָבער יעצט האָם זי
אַלײן נים געװאוּסט װאָס פֿאַר אַ נאָמען זי זאָל געבען
דעם פֿריהערדיגען געפֿיהל, אױך יעצט איז זי איהם
געווען טריי, האָט זיך געצייגט צוּ איהם פֿרינדליך;
איהר איו אָבער, זאָ צוּ זאָגען, געװען שװער דיוע
פֿרײנדשאַפֿט, דיזע טרייהייט איהם יעצם צוּ צייגען.

זי האָט עס פֿון דעסטוועגען יאָ נעמהאָן אוּן זי פֿלעגט
זיך פֿיהלען צוּפֿרידען מים דיזער האַנדלונג, וועלבע ױ
האָט אַנערקענט אַלם איהר פפֿליכט, זי פֿלענט זין
שמאָלץ דערויף ; פֿלעגט זיך בעמראַכטען אַלס זיעגערין ;
וועמען פֿלעגט זי בעזיעגען ? איהרע אייגענע געפֿיהלען...

אָט דאָס האָט זי געטראַכט אוּן שווער איז איה- גע-
װאָרען אויף'ן האַרצען, זי האָט געבֿײנקט נאָך עמװאָס,
זױ האָט געפֿיהלט אַ זעהנוכט, איהר האַרץ האָט גע-
שמאַכטעםט נאָך עטװאָס אוּנבעקאַנטעס, װאָס אין ראָס
געװען! ױ האָט עם אַליין נים געװאוּסט אוּן פֿילײכט
האָט זי עס ניט געװאָלט װיםעןי:י.

א *

נאָך אַ פאָר מאָנאַטען זיינען פֿערלאָפֿען. אין זיין
איינזאַמען צימער אויף'ן בעם איז (ער" געזעסען רעם
קאָפ אָנגעשפּאַרט אױף די הענר אוּן האָט געטראַכט,

איז ער דאָס רער געװנטער, בעראַכטער מענש פֿון
פֿריהער ? ואוּ איז אַהינגעקוּמען זיין פֿעסטער כאראַק-

שי טי יי יי

+= 10

כבא)

:

שא"

מער, זיין קאַלטע איבערלייגונג ?‏ פֿערשװאוּנדען, אַלעס
פערשוואונדען ! אויף'ן הימעל ציהען די שװאַרצע װאָל-
קען, גלייך : הוּנגעריגע רויב- פֿױנעל, אוּן גלייך וי די
װאָלקען ציהען זיך אין זיין מוח די שװאַרצע געדאַנקען,
אוּן יערער געדאַנק, װאָס ציהט זיך אַװעק, נעהמט מיף
אַ טהייל פֿון זיין האַרץ, אַ טהייל פֿון זיין לעבען, ע
קוּקט אַרױם אױף דער גאַס: דער גע צוּשמז בי
דעד װינטער געהט אַװעק אוּן דער פֿריהלינג קוּמם
באַלד אָן, די זוּן װעט אָנװאַרעמען די ערר און טױזענ-
דער פֿרישע בלוּמען וועלען אַיױסבליחען פֿוּן איהר שוים,
אויך אין זיין הערץ װיל עס װערען פֿר:הלינ;, מו'זע:דער
נייע געפֿיהלען ליגען אין איהר בעהאָלטען. אָבער
זיין הערץ דאַרף האָבען א זוּן, װאָס אל ריוע געפֿיהלען
אַרױסקוסען פֿוּן איהר, און דיוע זון קען נאָר זיין--זי...
בײ רעם געראַנק איז ער אױפֿגעשפרונגען:- זי...
װאָספֿאַר א רעכט האָט ער געהאַט פֿון איהר צוּ דענ-
קען? זי איו פֿערהײראַטה אוּן װאָס פֿערלאַנגט עֶר?
מים ;לגע פֿערשטאַכענע אייגען קען ער קוּקען איה-
מאַן גלייך אין געויכט, איהם זאָגענריג, אַז ער איז זיין
בעסטער גוּמער פרינד ? װי קען ער עס איהם זאָנען,
עהיענד ער קוּקט אױיף זיין פֿרױ מים אַיעלכע שמאַכ/
נדע בליקען ? אָבער װאָס פֿאַר אַ פֿערברעכען אי
דאס ? ער ליעבט זי דאָך נים אוּם איהם צוּ זיין אַ שונא ;
ר ליעכט זי אײנפֿאַך דערפֿאַר, יל ע- ליעכט
ליעבע, אָרער די נאַטיר װוייס ניט פֿון קיינע פֿאָרגע-
שריבענע געועצע: דאַן, אלם ער פֿלעגט צו זי י קומען
אין פֿדעגט זי וועלען אוּמאַדמען, איז ער דען ניט גי
צוּ אויהר מאַן דער ועלבער נוטער פֿרײנד װי בע ר
פֿלעגט ער זיך אַלין ניט מאַכען קיין פֿאָרװירפֿע פֿאַ-

ר

יֶ
1
ְ

:

2
8

0 6

זיינע געראַנקען, װאָס האָבען געװאָלט אַריבערטרעטען
דעם גרענעץ פֿון דעם טכעת קידושין? יאָ: אוּן דאָך
האָט ער זי געליעבט, געליעבט ביז צוּם ואַהנױן. זי
האָט איהם געזאָגט, אַז זי װויל בלייבען שטאַ-ק, זי װיל
;עגעף", ער האָט גוּט פֿערשטאַנען אַז ראָס מיינט:
נאָב זיט נן די פֿאָראירטהײלע פֿון רער װעלט, פֿאָלגען
די פֿרײיגר אזן בלייבען טדיי רעם מאַן, וועלבען זי ליעבמ
נים מעהר. איהם האט זי געהײכען זיך אַרױסשלאָנען
פֿון כאָפ אַלע נאַרעשקייטען אוּן האָט איהם פֿערבאָטען
זאָ.אַר צוּ איה- אין הױז צוּ קוּמען... האָט זױ עס גע-
בהאָן דע-פֿאַר ווייל זי האָט איהם ניט געליעכט ? נין !

ער האָט געהערט דרי צובראָבענע שטימע מיט װעלכער.

זי האָט אַדױפגערעדט דיוע װערפער און ער האָט ױ
פֿערגעטערט. ער האָט זי פֿערגעטערט אוּן גע
העכער, דערפֿאַד װייל זי האָט איהם פֿע-באָטע
עהן; ער האָט זיך בעשלאָסען נים מעהר צוּ געו
ער נאָס, װאוּ זײ ואָהנען אָבער װי גערן װאָלט ער
באטש נאָך איין מאָל אױף אֵיהר אַ קוק גאָהן אוּן
דאַן..., דאַן אויסגעהן פֿאַר ליעבע!ייייי.

א +

אין איינע פֿון די שעהנע פֿריהלינגס-נעכט האט מען
געקענט זעהען אַ װוּננען מאַן אַרוּמגעהענדיג צוּמישט

אין גאס, זיינע האָר זיינען געווען ניט פֿערקאַמם, ראָס

געױכט בלייך אוּן רי בליקען מעלאַנכאָליש, ער האָט
זיך געשיינט פֿאַר יעמאַנדען צוּ היטען אוּן האָט יערען
אויגענבליק געװאָרפֿען אַ בליק אויף די הייזער פֿון דער

צווייטער זייט נאַס, פלוצלונג האָם ער אױסגעשאָסען אַ.

געלעכטער, האָט זיך פֿערקײכט אוּן איז געפֿאַלען;
מענשען זיינען צוּזאַמענגעלאָפֿען אויף דעם בייז ואוּנ=

ןִ
5 7 22 :

שׁמיא?

רער! מען האָט איָהם אַ רעכטע צייט געמינטערט אוּן

ענדליך אַװעקגעפֿיהרט אין האָספיטאַל,

צוּ דערזעלבער ציים איו אין איינע פֿוּן די הייזער,
אויף וועלבע רער יוּנגער מאַן האָט געקוקט, געפֿאַלען
אין אָהנמאַכט אַ יונגע פֿרױ, אַ שװאַנגערע, שטעהענריג
ביי אַ פֿענסטער, גאָר פלוצלונג, זי האָט דעמועלבען

נר מפיל געווען אַ טױטעם קינד אוּן איז געבליבען
נק....

דאָס איז דער טרויעריגער סוף פֿון רער ליעבעסגע-
שיכטע, טרויעריג, זעהר. טרויעריג ! אַכער װי אוּנגעהיי-
ער נאַריש! װער האָט זײי דען ניט געלאָוען 1:::,

0 |
ןיג‎ 23

5

8

/
אס

6

אויס מיין טאנעבוך.

' וד בין אױפֿגעשטאַנען מיט זאָנען-אױפֿײ
שָׁ גאַנג, האָב זיך גיך אָנגעטהאָן אוּן כאָמש
איך האָב געזעהן, אַז דער מאָג װעם זיין
אַ הייסער, פֿונדעסטװעגען בין איך גע-

נאַס האָב איך געקױפֿט אַ צייטוּנג, האָב דוּרכגעקוּקט
אַלע {װאָנטס" אוּן האָב גענוּמען מאַרשירען צוּ איינעם
פֿון די אָנגעגעבענע פלעצער, װאוּ מען פֿערלאַנגט אַר?
בייטער, געהענדיג האָבֿ איך געטראַכט, אַז איך װעל

געווים זיין דער ערסמער, װאָס װיל אַװי שטאַרק עסען

אוּן איילט זיך דערפֿאָר צוּ קוּמען פֿריה, אָבער איך האָב
געהאַט אַ טעות, איך האָב דאָרט אָנגעטראָפֿען אַ פּאָר
מנינים פֿוּן מיין סאָרט, ד,ה, הוּנגעריגע, נאַקעטע, פֿאַר-
הושכטע אַרבײטער, איך האָב באַלד געװאָלט געהן צוּ
אַ צווייטען פּלאַץ, אָבער איך האָב איבערגעמראַכט, אַז
ראָרטען מוז אויך זיין דאָס ועלבע װי דאָ. איך בין
געבליבען שטעהן. איך האָב יעדען בעזוּנדער בעטראַכט,
זיך ‏ אינגעקוּקט אין זייערע פֿערפֿינסטערטע פנים'ער,
אויף וועלכע די נוים האָט אַרײיפֿגעלײגט איהר שװאַרצען
זיגעל, איך האָב בעמערקט װי איינער דעם צװייטען
קוּקְט אָן בייז, גלייך װי זי װאָלטען זיך געווען אַלטע

24

גאַנגען אין װוינטער מאַנטעל..., אויף דער.

כב? יי

0

יי

שער

שונאים, אַך, איחר ארימע, פֿערנאַרטע אַרבײטער, האָב
איך געמראַכט, איהר וייסם ניט אױף װעמען צוּ זי
בייז, איהר ווייסט ניט װער עס האָט אייך געבראַכט צוּ
אַזאַ טרויעריגען צוּשטאַנד....

דער װאַרטען האָם מיך געערנערט אוּן נאָך מעהר
בין איך געװאָרען בייז, װען איך האָב בעטראַכט, װי
מענשען װאָס וילען אַרבײטען אוּן געניסען פֿון זייער
אַרבײט--אַועלכע מענשען מווען נאָר שטעהן אוּן װאַר-
מען ביו מען װעם זי ערלױבען צוּ אַרבײטע ען. ענדליך
האָבטן מיר זיך דערװאַרט, עס האָט געוויסעלט זיבען
אוּן דער פֿאָרמאַן איו געקוּמען, דאָס איז געווען אַ רויײ
טער, אָפּגעפֿרעסענער, פֿאַרטרעמפּעװעטער דבר אחר,
ער האָט זיך אַנידערגעשטעלט אויף'ן בריקעל פֿון פֿעק-
מאָרי אוּן האָט אונז געגוּמען בעקוּקען מיט זיינע ינע
פֿאַרשיכור' טע אויגעלעך, אַקוראַם וי אַ אָפֿיציר בֿעקוּ
זיין ראָטע פאָלראַטען די הענד האָט ער געהאַלטען אי
די הויזען פּאַקעמס אוּן זיין גאָלדענע קייטעל האָט זיך
אַרױמגעזעהן, ער האָט געקוקט מיט גדלות, מיט צוּפֿרי-
רענהייט,, מיט פֿערג עניגען אין יענעם אוגענבליק האָט
ער זיך געפֿיהלט העכער, גרעסער פֿון רי אַלע, אױף
וועמען ער האָט געקוּקט. מיך האָט געעקעלט אָנצוועהן
די חוי-'שע צורה פֿון אַואַ נירעריגע בריאה. איך האָב
מעהר געקוקט א וויף די אַרבײמער, אַך, װיפֿיעל איך האָב
געלעוע ען אין ויערע געױכטער, אין ייערע מיענען!
האָפֿענונג, ערװאַרמוּנג, שרעק אוּן פֿערצװײפֿלונג..

יערע- האָט געקוּקט אויף'ן פֿאָרמאַן אוּן זייערע בליקע
ט : (

האבען אױיסגעדריקט אַ געכעט צוּ איהם, איך האָב גע-
ועהן װי יעדער. װיל איהם געפֿעלען װערען אוּם צוּ
קריעגען דעס לאַנג געויבטען שטיקעל ברוים, ווען זי

55

| = זי

)בה / באט

02
0 װאָלטען געקענט אויף דעם אױיגענבליק, דוּרך אַ כישוף
(* = װערען גרעכער, רױטער, שענער װאָלטען זי געװים
אָפגעגעבען אַ װאָך װיירזשעם פֿאַר דער סגולה, אַבי
נאָר צוּ קריעגען אַרבײט,

איך האָב געלעזען רי פֿינסטערע געדאַנקען פֿון זייערע
קעפ--טאָמער קריעגט מען קין אַרבײט ניט אוּן אין
דער היים איז קראַנק די פֿרױ, אַ קינד, ניטאָ קיין ברוים,
קיין דאָקטאָר, קיין מעדיצין, רענט קוּמט אוּן דער
לענדלאָרד סטראַשעט אַרױסצואװאַרפֿען פֿוּן דירה, אוּן
אַנדערע אַ זעלכע טרויעריגע צושטענרע, מיט ועלכע
עס איז פֿוּל דעם אַרבײטערם לעבען.

ווען דער פֿאָרמאַן האָט יעדען בעזונדער בעטראַכט
פֿון קאָפּ ביז רי פֿיס, האָט ער ענדליך אַ װאוּנק געטהאָן
צוּ דריי פֿון אוּנז. נאַטירליך האָט ער אויסגעקליבען די
שטאַרקסטע, ער האָט געהאַט רעכט, אַז מען קױפֿט
סחורה דאַרף מען זעהן װאָס ביליגער אוּן װאָס בעסער
עס צוּ קױפֿע. מיט אַראָבגעלאָזענע קעפ זינען רי
איבעריגע אַװעק אין פֿערשידענע זייטען. איך בין אויך
אַװעק אױפֿגערעגט, אין כעסו...

איך בין געקוּמען צוּריק צוּ מיין װאָהנונג. אַרױפֿגעהן
אין שטוּב האָט זיך עפעס ניט געװאָלט. איך בין שולריג
פֿאַר אַ פאָר מאָנאט רענט אוּן רי מיסים װעט מאַכען
אַ זױערע מינע, איך קען זי נים פֿאַרדײנקען רי בלייבע,
פֿערהאָרעװעטע, ראָפּעלט פֿערשקלאַפֿטע מיסים, זי פלאָנט
זיך אויך, דער לענדלאָרד לאָזט זי אויך נים רוּהען----

מיר אי געװאָרען מאָרנע צוּ מוּטה. דער טאָג איז
הייס אוּן דער וינטער מאַנטעל ליעגט מיר אױף די
פלייצעס, דער הונגער װאויעט אין מאָגען אַװױי װי אַ
הונגעריג ער װאָלף, די שיך קוּקען מיך אָן אַזױ אוּמעטינ

י א
: -. 15

שקרא"?

מיט זייערע אָפֿענע מיילער אַקוּראַט װי אַ פאָר זשאַבעם
פֿון אַן אױסגעטריקענטען זומפף, װאָס מהוּט מען?
וואוּהין אַנטלױפֿט מען ? וואוּהין אַנטלױפֿט מען פֿוּן זיך
אַלײין ?‏ מיר אי געװאָרען ענג... רוּנד אוּן אַרום די
הויכע, שװאַרצע פּראָפּיטעם מיט די פֿײער עסקייפס
אַװױ װי די מוּרמעס, אוּן אַלע אַזוֹי גלייך אין מאָם,
אַקוּראַט װי זיי װאָלטען געווען אױסגעטאָקט פֿון איין
האַנד... פֿאַר יעדער הויז שטעהט אַ באַרעל, אַזױי וי
ביי די רייכע שטעהן די גרינע, פֿאַנאַנדערגעװאַקסענע
בוימער אונטער רי פֿענסטער, (ניט קיין שלעכטער
חילוק, האַ ?...) מיר אין געװאָרען ענג אוּן איך האָב
געפֿיהלט, אַז איך װעל שטעהן נאָך אַ פאָר מינוּמען
ווּעל איך וערען דערשטיקט... |

אַלםס װאָס איך האָב געזעהן אַרוּם זיך האָט מיר
אױסגעקוּקט װי איין לאַנגע, ריקע, שמאַרק פֿערפֿלאָב-
מענע שמריק, װאָס האָט זיך אָנגעהױבען אַרוּמצוּאװיק-

- לען אַרוּם מיין האַלז, אוּן,... איך האָב גענומען געהן...

איך געה, ענדליך, אַז איך האָב מיך אַרוּם געקוּקט, האָב
איך דערזעהן אַז איך בין אַפּטאוּן, אִין גאַס איז שטיל,
ווען ניט ווען פֿאָהרט פֿאַרבײ אַ מילך מאַן אוּן קלאַפט
מיט זיינע בלעכערנע קענדלעך, די שעהנע הייזער זיינען
נאָך פֿערמאַכט, די שווערע, זיירענע נאַרדינען אין רי
גרויסע, לופֿטיגע צימער אוּן אין זייד פֿערפוצטע בעמען
שלאָפֿען זיך גאַנץ רוּהיג די רייכע בעל הבתים...
ענדליך בין איך אָנגעקוּמען צוּם צענטראַל פאַרק אוּן
איך בין אַרין אין דעם גרויסען, פרעכטיגען גאָרמען,

די פֿױגעלעך האָבען מיך בעגריסט מיט אַ מאָרגען-ליער.

אוּן דאַן האָב איך זיך איבערצייגט, אַן די נאַמוּר איו
מקבל פּנים דעם הוּנגעריגען אַזױ װי דעם ואַמען, רעם

37

עב

א א ר אי יט

:
/

++

279

0 רייכען װי דעם בעטלער---אַלע זיינען ביי איהר גלייכע ש
יחסנים, | |
איך בין געלאָפֿען אַלץ וויימער אוּן ווייטער אין גאָר-
מען אַריין, אוּן ווייסט איהר ווֹאַרוּם ? ווייל איך האָב
געװאָלט געפֿינען אַ װינקעלע, ואוּ די אייזערנע האַנד
פֿוּן דער ציוויליזאַציאָן רוּהט ניט, איך האָב געװאָלט א
וויילע פֿערגעסען אויף דער גאַנצער וועלט אוּן אױף
איהרע גוּטע, פֿרומע, געבילרעטע, קלוגע, ווייכהערצינע
מענשעז, יאָ, איך זאָג דעם אמת, איך האָב געװאָלט
פֿערגעסען אויף דער וועלט, זאָגא- אויף מיינע ברירער,
אויף די אָיעמע, עלענדע, געקװעלטע אָבער האַרטנע-
קיגע שקלאַפֿען-.. /
דער שטן איו מיר אָבער געשמאַנען אין וועג. איך
האָב אָנגעטראָפֿען מענשען--אָבער ווייסט איהר וועלכע
מענשען ? אָפּגעפֿרעסענע, רויטע, גראָבע, רייכע מענ-
שען. אין מהייערע עקיפאַזשען זיינען זי אַרוּמגעפֿאָרען--,
ניין, די פֿערך, די גוּמע, שטילע, צוּפֿריערענע פֿערר {
האָבען זי געפֿיהרט... אוּן זי זיינען זיך געועסען צוּ-
שפריי אוּן האָבען גערויכערט האַװאַנאַ סיגאַרען. אוּן
זיי, רי רייכע מענשען, האָבען מיך אָנגעקוּקט פֿאַרבײה
פֿאָהרענריג מיט אַ צופֿריעדענעם שמייבעלע, אין װועל-
כען איך האָב געלעזען די װערטער : {דו קבצן, שלעפער,
שקלאַף, װי קוּמסטו אַהער ! דאָ איז אוּנוער אָרט, מיר
מעגען האָ שעפען רי פֿרישע גן ערן לוּפֿט, אָבער ניט
דוּ זֵ" זי זיינען אַװעקגעפֿאָהרען װייטער, אוּן איך האָב
גענוּמען געהןי-יי |
| אָבער אַלץ זעה איך נאָך ניט די פֿרײע נאַטוּר ! איבע-
ראָל אַזאָ הייליגע אָרדנוּנג: גרינע ביינק צוּם זיצען,
אױסגעפֿלאַסטערטע וועגען פֿאַר בייסיקלעך אוּן עקיד
פּאַזשען, אויסגעמויערטע טויערן אוּן טרעפען; סטאַטועם,

: דיא
צ8-- : 1

טג

פֿאָנטאַנען, אויסגעזעצטע בלוּמען, די לאָנקעס פֿערצאַמט
מיט דראָט אוּן דאָס שמעקט דאָך אַלץ מיט מענשליכע
אַרבײם,... איך האָב גענוּמען ווייטער געהן, איך האָב
דערזעהן אַ באַרג, בין אויף איהם אַרױפֿגעגאַנגען אוּן
אַראָפּנעהענדיג צוּם צװייטען ייט האָב איך ענדליך
געפֿוּנען מיין געזוכטען פלאַץ, איך האָב זיך אַרוּמגע-
קוּקט אין אַלע זימען צוּ זעהן אױב איך בין אַלין,
דען איך האָב געצװײפֿעלט אױב מען קען געפֿינען אַ
ווינקעל, וואוּ מען זאָל קענען זיין אַלײין אוּן פֿערגעסען
אויף אַלץ.... אָבער רונד אוּן אַרוּם האָב איך געועהן
די פֿרײע, אונבעצוואונגענע נאַמוּר, איך האָב פֿרײ
אױפֿגעאַטהעמט,

אַך, װי שעהן, יי פרעכטיג, װי בעצויבערנד אַלץ
אַרוּם מיר האָט אויסגעזעהן! גרינע בערנלאַך בעקרוינט
מיט יוּנגע בוימלעך, װאָס האָבען נאָך געטראָגען אויף

, זיך זייערע דוּפֿטענדע בליהוּנגען ; דינע צווייגלעך, דוּרך

= י

' וועלכע די שטראַהלען פֿוּן דער זוּן האָבען זיך רוּרבנע-

פֿלאָכטען, די פֿײיגעלעך זיינען אַרומגעשפרוננען פֿוּן איין
אָרט צוּם צוייטען אוּן האָבען געפיפטשעם, געווּנגען
אזוי ‏ שעהן, אַזױ זים, אַװי פֿרײלעך, אַז צוּ מיר װאָלם
אין יענער מינוּט געקוּמען אַן אָרקעסטער מויק פֿון אַ
קייזערליכען טהעאַטער אוּן װאָלט מיר אָנגעבאָמען צוּ
הערען אַ סימפֿאָניע פֿוּן איינעם פֿון די וועלט בעריהמ-
טע מוזיקער, װאָלם איך זיי גאַנץ געווים געהייסען צוּריק
געהן אין זייער רוּה,

יערע מוראַשקעלע, יערע פֿליגעלע, יערע בלעטעלע,
יעדער ועמדעלע, יעדער װאָרצעל האָט מיר געגעבען
פֿערגעניגען, אוּן װער רעדט שוין די בלוּמען ! די פֿאַר-
בענרייבע, פֿאַנאַנדערגעבליהטע, זאַנפֿטע, גוּמע שמילע
בלוּמען, זיי האָבען מיך אָנגעקוּקט אַזױי מילד, אַזױ

39 8

טג 2

ליעבליך, נאָך ליעבליכער װי די שטערן פוּן הימעל, מיט

זייער בשמים'דיגען דוּפֿט האָבען וי גן א ג אי

צעט מיין אָרימע, רוּרשטיגע, פֿערשמאַכטע, דערהיצטע
זעעלע ; זיי האָבען פֿון איהר אַראָפֿגעגלעט דעם שטויב,
װאָס די וועלט מיט איהרע מענשען, מיט זייערע מעשים
מובים האָבען אױף איהר אַרױפֿגעשאָטען זיי האָבען
אין איהר אַרײנגעבלאָזען אַ טהייל פֿון זייער לעבען און
פֿוּן דעם האָט זיך מיין זעעלע אָנגעצוּנרען, אָבער מיט
אַזאַ ‏ הייליגען, עדעלען, ליכטיגען פֿײערל, װאָס האָט
זיך געהויבען אַלץ העכער אוּן העכער אוּן העכער, ביז
צוּם הימעל, צווישען די בערג אוּן די בלומען אוּן צווי-
שען דעם גרינעם גראָז איז רוּהיג געפֿלאָסען אַ זילבער
קלאָהרע מייכעל אוּן דער שמילער ווינטעלע האָט גע-
קוּסט די זילבער קלאָהרע טייכעל; אוּן די טייכעל האָט

אַ ציטער נעמהאָן פֿון דעם װינטעלס זיכען קוּם אוּן .

האָט זיך גענוּמען קרייזלען, װי מחיה'ריג עם אין געווען

צוּ שעפען די פֿרישע לופֿט, װאָס רי טייבעל האָט פֿערקשָצ .

שפרייט !

איך האָב זיך פֿערגעסען אויף דער וועלט, יאָ, פֿער
געסען אױף אַלעס, אפילו אױף זיך אַלין, אױף מֵיי
צוּ
גראָז,

5 יט צ

הוּנגער, אויף מיין ווינטער מאַנטעל אוּן אויף מיינע
ריסענע שיך, איך האָב זיך אַנירערגעלײיגט אויף'ן

אַלין, אין דער געטליכער שטילקייט, מיינע אױגען האָ:
בען ניט געקענט זאַט ווערען אָנקוּקענדיג דעם פרעכט יגען
בילד, דעם האַרמאָנישען בילד פֿון דער נאַמוּר, װאָס
מעהר איך האָב געקוּקט בין איך אַלץ מעהר בעגייסטערט
בעצויבערט אוּן ענמציקט געװאָרען, איך האב געװאָלט
אַלעם אוּמאַרמען, צוּדריקען צוּם ברוּסט אוּן עס קושען

אוּן קושען אַזױ לאַנג, ביז איך װאָלט עס פֿארשלונגען ;

5

40

וְ
/
וָ
ָ
וָּ
ָ
װ
:
ָּ
1
1
ָ
ו

24 0 8

יע /|
1 !
/

1

יט

דאַן װאָלט איך זיך אַליין געקוּשט און פֿאַרשלוּנגען ביז
פֿון מיר װאָלט געװאָרעו אַ װאָלקענדעל, אַ װינטעלע,
אַ הויך, אַ חלום און איך װאָלט אַװעקגעפֿלױגען ווייט,

ווייט,, ווייט דוּרך דעס ריינעם עמהער....

װי לאַנג איך בין אַזױ געזעסען פֿאַר'חלום'ט וייס
איך ניט. נאָר פלוצלונג האָב איך דערפֿיהלט װי ץמװאָס
האָט מיר בעריהרט,

איך האָב זיך געשווינד אוּמגעקוּקט אוּן,, אַ וואונדער !
איך האָב דערוזעהן פֿאַר זיך אַ געשטאַלט פֿון אַ פֿרױ,
גיין, ניט קיין פֿרױען געשטאַלט, נאָר אַ מלאַך, אַ הימ-
לישעס װעוען, נאָך עטװאָס העכערעם װי אַ הימלישע
וועוען איו דאָס געװען זי האָט אַרױפֿגעלעגט איהרע
צאַרטע, ליליען-האַנד אויף מיין שולטער אוּן האָט מיך
אָנגעקוּקט ליעבליך מיט איהרע ליבמיגע, נאָלרענע בלי-
קען. זי האָט מיך בעצויבערט. אויך איך האָב זי אָנגע-
קוּקט, אָבער ריידען האָב איך ניט געקענט,

אַך, װי געמליך זי האָט אויסגעועהען, אין איהר

שנ עע-ווייסען קלייר מים. דער רױטער בֹלוּם אױףץ
ברוּםט ! איך . בין געװאָרען בערוישט, איך האָב זיך
פֿערלױרען---מיין חומר איז פֿערשואוּנדען אוּן איך בין
געבליבען אַ נשמה אַלײן, אוּן די נשמה האָט זיך טובל

געווען אין איהר אַטהעם אוּן איהר אַטהעם איז געווען

זיסער, וי דער דוּפֿט פֿון אַלע בלומען אין איינעם, איך
האָב ניט געקענט אױסריירען קיין איינצינעס װאָרט,
האָב ניט געװאוּסט װאָס איך זאָל ריידען. נאָר זי האָט
זיך באַלד אָפּגערוּפֿען מיט אַ הימלישען שמייכעלע :
גדערקענסטוּ מיך נים, פֿרײנד ?" איך האָב זי אָנגעקוּקט
נאָך שאַרפֿער אוּן מיין האַרץ האָט אָנגעהױַבען שטאַרק

צוּ שלאָגען ! ;איך האָב דיך אין מיין לעבען ניט געועחען /

אש

אַכער.... אָבער",...

טע

4 קיז
:

ו

א

דאָס האָבֿ איך אױסגעשטאַמעלט אוּן בין געבליבען
שמיל, זי האָט מיך אָבער שטאַרק צוּגעדריקט צוּ איהר
ברוּסט אוּן איהרע ראָזען-ליפען האָבען געמוּרמעלט;
,פֿרײנד, דאָס בין איך, דיין געליעבטע, ועלכע רדוּ האָסט
קיינמאָל ניט געזעהען אוּן דאָך ליעבסט דוּ זי מיט דעם
נאנצען פֿײער פֿון דיין זעעלע !",... אוּן װי זי האָט די
ווערטער געענדיגט, האָט זי מיך נאָך שטאַרקער צוּגע-
דריקט צוּ איהר ברוּסט, אויך איך האָב זי אוּמאַרעמט,
אוּנזערע ליפען האָבען זיך צואַמענגעשלאָסען אוּן פֿוּן
אוּנוערע אויגען האָבען זיך אַ נאָס געטהאָן אַ שטראָם

- מרערען, אָבער פֿרײרען-ט-ערען, גרינגע טרערען, װאָם

מעהר זיי האָבען זיך געגאָסען איו אַלץ גרינגער אוּן
גרינגער געװאָרען.:..

זי איז אױפֿגעשטאַנען פֿוּן דר'ערד, האָט מיך אַרוּם-
גענוּמען מיט איין האַנד אוּן מיט דער צוייטער האָט

זי זיך אָנגעכאַפט אָן די שמראַהלען פֿון דער זוּן, אין

איין ‏ אויגענבליק זיינען מיר געווען ניט װייט פֿון דער
וּן אַלײן, זי האָט מיר געהייסען אַראָפּקוּקען אויף דר'ערד,

איך האָב זי געפֿאָלגט, אוּן אַך ! װי שױדערהאַפֿט דער -

אַנבליק איז געווען ! איך האָב דערועהען רעם גאַנצען
פֿערשקלאַפּטען פֿאָלק, אין יערער שמאָרט, אין יערער
דאָרף, אין יערער הייזעל האָב איך זיי געועהען, מיינע
עלענדע ברידער, אוּן איך האָב אָנגעהױבען צוּ וויינען.
זי אָבער האָט מיר געהײיסען עטװאָס אַנדערם מהאָן
אוּן איך האָב זי געפֿאָלגש, איך האָב אַרױסגעריסען מיין
האַרץ פֿוּן דער בגרוּסם אוּן האָב זי אַ װאָרף געטהאָן
אייף אַ ראָזיג- גאָלרענעם װאָלקען, װאָם אי אַרוּמגע-
שוואוּמען אין דער לוּפֿט, 7

פֿוּן מיין האַרץ האָבען זיך אַרױסגענאָסען זי װאַרימע

42

רא

ס בי"

וָּ

2 :
אס 43

געפֿיהלען, גלייך װי זאָנען-שטראַהלען, אוּן האָנען דער-
װאַרעמם די פֿוּן צרות דערפראָרענע הערצער פֿון מיינע
ליידענדע ברידער אױיף דער ערד, אין זייערע הערצער
האָט ערװאַכט די נאַמירליכע לוּסט צוּם לעבען צוּם
גענוס, צוּם פֿערגניגען, דאָם האָט זי געבראַכט צוּם
נאָכדענקען איבער זייערע לײדען אוּן דוּרך װעמען
זי ליידען, זיי האָבען מעחר ניט נים געשפיגען אין
פּנים פֿון זייערע װאַהרע פֿרײנר, פֿון זייערע לעהרער,
װאָס האָכען זיי געהייסען אַראָפּװאַרפֿען פון זיך דעם
טױזענדיאָהריגען יאָך פֿון שקלאַפֿערײ, זיי האָבען צוגע-
הערט די הייליגע לעהרע פוּן פֿרײהײט אוּן מענשענ-
רעכטע, באַלד האַבען זי זיך פֿעראײניגט---אַלע ליירענדע

זיינען געװאָרען איין נאַציאָן, אוּנשטער רעם נאָמען

{מענשען",

זיי האָבען זיך ערחויבען געגען זייערע אוּנטערדריקער
אוּן באַלד האָב איך געועהען װי קירכען, פּאַלאַצען,
געריכטס-הייזער, טוּרמעס זיינען צוואַמענגעפֿאַלען מימ
אַ געװאַלטיגען קראַך אוּן אונטער זייערע חורבות זיינען
בעגראָבען געװאָרען די, װאָס האָבען אַזױ לאַנג אוּן אַזױ
באַרבאַריש געמאַרטערט דאָס אָרימע פֿאָלק. די אין
שקלאַפֿערײ זייט טויזענדער יאָהרען פֿערזונקענע מענש-
הייט האָט זיך בעפֿרײט, באַלר האָט זיך די ערד פֿער-
װאַנרעלט אין אַ גן-ערן מיט שיינע הייזלעך, גערטנער,

לאָנקעס, טייבלעך, אוּן אין ריעזען גרויסען וועלט גן-.

עדן האָכען אַרוּמגעשפאַצירש מיינע ברידער,

{סיי, ‏ געד אַאוט !" האָב איך פלוצלונג דערהערט אַ
גראָבע שמימע, איך האָב אַ ציטער געמהאָן אוּן אַז איך
האָב זיך אַרוּמגעקוּקט צוּ זעהען װער עס רערט צו מיר,
אי מיר פֿינסטער געװאָרען אין די אױגען, איך האָב

טג

דערועהן, אַז איך ליענ אױףן גראָן אוּן נעבען מיר
שמעהט אַ קײפֿעל ווהיסקי אין אַ בלויען ראָק אוּן הייסט
מיר נעהמען דעם דרך, (מען מאָר אויף'ן גראָז ניט לי-
גען אוּן איהם צוּ קועטשען, דען עס געהערט צוּם
שמאַאַט,...) איך האָב זיך ערשט ארוּמגעזעהען אַו איך
האָב געשלאָפֿען אוּן אַלעס איו געווען אַ חלום, אַ זיסער
חלום, אָבער דאָך פֿאָרלױפֿיג ניט מעהר װי אַ חלום,...
איך האָב פֿערשטאַנען; װאָס דער נפש מיינט אוּן זיך
רייבענדיג רי פֿערשלאָפֿענע אויגען האָב איך גענוּמען
געהן,

בררר ! װי מיר איז געװען צוּם מוּטה! די שליפֿען
פֿוּן קאָפּף האָבען געקלאַפּט, װי אַ האַמער פֿון אַ שמיר,

דער װינטער מאַנטעל איז געװאָרען נאָך שווערער, דער

הוּנגער נאָך מעהר אין כעס אוּן די שיך נאָך מעה-
צוּטריקענט פֿון דער זוּן, די פֿיס האָבען זיך קוים גע-
שלעפט אויף די אײסגעפֿלאַסטערטע שטעגלעך פֿיּן'ם
גאָרטען. אַך, וי ביטער עם אי פֿון אַזאַ זיסען חלום
צוּ ערװאַכען אוּן זעהען פֿאַר זיך די ניטערע ווירקליב-
קייט פֿוּן אוּנזער וועלט 4...

מיש די לעצטע כוחות האָב איך זיך רערשלעפֿט אַ
היים. עס איז געווען פֿאַרנאַכט, די זוּן האָט געהאַלמען

ביין אונטערגעהן. ביין סמופ פֿוּן מיין װאָהנוּנג בין איך

געבליבען שמעהן אוּן האָב בעמראַכט די אַהיימגעהענרע

אַרבײטער, װאָס האָבען אָנגעפֿילט די טראַמוּאַרען. אַלע

געזיכטער שװאַרץ אוּן פֿערשװיצט, די העמם אוּן די
דזשעקעמס האָבען די מעהרסטע מהייל פֿוּן זי געטראָ-
גען אין די הענד אוּן די זשאַמפּערס זיינען געװוען פֿון
אויבען אָפּגעשפּילעט, אָבער אין גאַנצען דוּרבגענעצט
מיט שווייס, צוּ מרויעריג איז געווען צוּ קוּקען אויף זי

44

:
1

|
|
|
|

0
שן

אַ ווילרער פּיין האָט אָנגעפֿילט. מיין האַרץ, איך בין אַרױף
די פֿיער קרומע טרעפ, האָב דערגרייטט דעם היליגען
טאָפ פֿלאָאָר, געעפֿענט מיין צימער אוּן זיך אַ װאָרף
געטהאָן אויףץ לאַנטש, אָן קרעפֿטען אָן לעבען, אָן
מומה, צוּבראָכען, פֿערמאַטערט אוּן פֿעררייסליך,...
איך בין געלעגען אַ רטכטע ציים אוּן האָב געטראַכט

נים וויסענדיג װאָס איך טראַכט אינטעררעסען גיז גע-
װאָרען נאַכט. עם אין געװען אַ קלאָהרע, אַ ליבטינע,
װאַרימע נאַכט. די לבנה האָט אַרײנגעקיזט אין מײן
צימער מיט איהר עוויג קאַלטער מיענע. מיר האָט זיך
גערוּכבט, אַו איך ועה פֿאר ויך אַ קאַלטען פֿילאָואָס,
װאָס שטעהט אוּן שטיבעלט איבע- מין ערגערן זיך,
איבער מיין היצען זיך אוּן איבער מיין אוּנגערוּלדיגקייט,
מיר האָט זיך געדוכט, אַז די לבנה הייסט מיר זיין
קאַלט אוּן אַזוי װי זי זאָל איך אַריינבליקען אין רער
פֿינסטערער נאַכט רוהיג, פֿילאָואָפֿיש, איך האָב זיך
דערמאָנט אָן מיין פֿריהע-דיגען חלום אוּן איך האָב
מקנא געוען רי לבנה, װאָס זי איז אַזײױ קאַלט אוּן
לייכט דאָך,... אין רי אױערן האָט מיר געקלעגען
פֿנָלגענרעס ליער:

טרוימער, טרוימער, דוּ נאַאיווער,

װילסט אוּמזאָנסט אין הימעל פֿליהען,

אוּן דיין הערץ זאָל װי רי זאָנע

אויף דעם גאַנצען ערר-באַל גליהען,

טרוימער, טרוימער, רוּ נאַאיווער,

האָסט אַ הערץ אַ זעה- הייסע,

אָבער אין די ברירערם הערצער

איו דרי קעלט אַ זעהר גרױיסע....

ייא

15

2 סאש
גי

ווילסט אומזאַנסט די גאַנצע מענשהיים |
זאָל- דיין טיעפֿען שמערץ דערפֿיהלען---
װאָס דוּ מראָנגסט דוּרך זייער ליידען

אוּן ואוּ דוּ װילסט זאָל זי ציעלען....
ווילסט אוּמזאָנסט אויף'ץ גאַנצען ערר-באַל
זאָל דיין שטימע זיך דערהערען,

אוּן די מענשהיים זאָל ערװאַכען

אוּן די הערשער-מאַכט צוּשטערען,
פֿיעלע, פֿיעלע מווען קעמפפֿען,

פֿיעלע קעמפּפֿער מוּוען פֿאַלען,

ביז די פֿרײהײט װועם פֿערשפּרײטען

אויף דער. מענשהייט איהרע שמראַהלען---

דאָך פֿערצװײפֿלען דאַרפֿסטוּ ניעמאַלס,
דאַרפֿסט פֿאַר שמערצען ניט פֿאַרשטומען ;
שטאָלץ אוּן מוטהיג זאָלסטוּ קעמפּפֿען
אוּן דער פֿרײהײמס-טאָג װעם קומען....
איך בין אױפֿגעשפרונגען פֿון מיין געלעגער אוּן מיינע
ליפען האָבען אין דער נאַכט געמורמעלט: ,איך קען
ניט, איך קען נים קאַלט בלייבען !"יי

/6

4
46 | לס 0

6 די יתומה. 6

ט
ר שלל שאר שרר ר ר שרר. א עשר ש"שר שאר א

שי רשט נעכטען האָט מען איהר מריען
{(שע גוטען פֿאָטער אַרוּנטער געלאָזען אין
דער קאַלטער גרוּב אוּן מים = צוּד
זאמען האָט מען פֿערשאָטען אוּן בעגראָ-
בען איהר פֿרײד, איהר לוּסט, איחר גליק
אוּן האָפֿונג יי מיט דרי טעג צוריק

האָט זי זיך נאָך גליקליך געשעצט אחּ
אויף איהרע געדאַנקען איו גאר נים אַרױף געקומען, 8
אין אַ פאָר טעג אַרוּם װעט זי זיין אַזױ אוּמגליקליך, זי

אי שטענדדיג פֿרײיליך געװוען, האָטש זײי = אַרע
אַ מוּטער, אי א ברורער, אי אַ פֿרײנד, איהר מוטער
איז איהד געשמאָרבען וען זי איז אַלם געװלן אַ האַלב
יאָהר, פֿון דאַן אָן האָט זי דער פֿאָטער אױפֿנעהאַדעװעט
אויף זיינע אָרעמס,, אַלם איינציג. קינד אוּן אַלם פֿאָרבילר
פֿון זיין געמרייער פֿערשכאָר כענער פֿרױ,

יעצט האָט זי אוהם איך פֿערלוירען אוּן איז געבלי-
בען אַ דאָפּעלע יתומח, אָרעם, עלענד, ינג אוּן אונער-
פֿאַהרען אין דער גרױסער; ברײטער, פֿערדאָרבענער
וועלט, אָהן פֿרײנד, אֶהן בעקאַנטע אוּן אֶהן בעשיצער,
דאָך נים פֿוּן זיך האָט זי געטדאכם, נור איהם, איהר
געטרייען פֿאָטער, פֿון וועלכען זי איז אוֹיף עוויג אָבנץ-

געווען.--ער איז איהר אַלעם געווען, אי אַ פֿאָטער, =

2
2ס 17

! =
0 שיירם געװאָרען, האָט זי ניט געקאָנט פֿערגעסען, װי 6

אַ פֿערבלאַנדושעטע שעפם אי ז אַרוּמגעגאַנגען רעם ‏
גאַנצען טאָג אוּן די נאַכט, ייט מען האָט איהם בע-
גראָבען, אַזױ װי זי װאָלט איהם געווּכט אין אַלע ווינ-
קעלאך פֿן דעם גרויסען, ברייטען פּלאַץ, װאוּ די
פֿאבריקען זיינען געשטאנען... זי פֿלײַגט עפֿעגען די
טי- פֿון דער קליינער הייזעל, אין וועלכער זי ה+ב;ן
געוואוינט אוּן פֿלעגט זיך איינקוקען אין ביירע. צימערן,
וון רערועהענריג, װי אַלץ אי דאָרטען פוּסם אוּן װיסט,
פֿלענט אױף איהר אָנפֿאַלען אַן אימה, אַ טױט שרעק
אוּן זי פֿלענט די מיד װידער צימאַכען אוּן בלייבען
אויף'ן גאַס, נאָד װען זי פֿלעגט יאָ אַזײן גיין איןשטוב -
אוּן אַ קוּק טהאָן אין פֿענסטער אוּן זעהן דאָרטען וויים;
בי יענעם זייט װאַלד, רי שטאַרק פֿערשנײטע שפיצען
פֿין די מצבית: ערשט ראַן פֿלעגט ױ פֿע-שטעהן אַו
איהר זוּכען איז אומזיסט, אוּן טרויעריג פֿלעגט זי לאָזען
דעם קאָפּ זינקען אויף'ן ביוּסט, קלערענדיג וועגען רעם
אָרט ואוּ איהר פֿאָטער ליענט,...

| = װי זי האָט זיך פֿערענדערם אין דער קוּרצער צייט !
ס'איז ‏ אוּנמעגליך צוּ רערקענען, אַז דאָס איו דיזעלבע
שיינע, בליהענדע, לוּסטיגע קינר, װאָס זי אין געװ/ ע
מיט אַ פֿאָר טעג צוריק, איהרע שיינע פוּרפור-ראָוע
באַקען זיינען אײננעפֿאַלען געװאָרען אוּן זיינען געל,
וי װאַכס, איהרע רויטע ליפען זיינען בלאָס געװאָרען,
די שיינע בליצענדע אױיגען איהרע זיינען געװאָרען מי
אוּן רוט פֿון פֿיעל ויינען אוּן האָכבען פֿערלױרען רי
צױבערקראַפֿט, מיט װעלכע זי פֿלעגען צוציהען יערע
! = מענשליבע האַרץ ווען מען פלענט אין זי אַ בליק טהאָן,
| = איהרע שיינע גאָלרענע לאָקען, זיינען אַזױ װי רוּנקעלער
וֹ

+ דלעאמאר ילע רעזוי

8 - 48 פא

870

4

יי ר אי

א

שמא"? .

געװאָרען אוּן אֶהן אַן אָרדנוּנג זיינען זיי געווען צוּא-
װאָרפֿען איבער איהרע אַקסלען, פֿאַר קיין זאַך האָט
איהר ניט געהאַרט, דען װאָס קען פֿיהלען דער מענש
פֿאַר שיינקייט װען די זעעלע פֿעהלט אין איהם ? אוּן
איהר האָט עם געפֿעהלט : איהר פֿאָטער איז ניט געווען..
* *
אל

דער קוּרצער-װוינטער מאָג האָט זיך גענייגט צוּ זי
ענדע, די זוּן האָט אָנגעהױבען אַראָבצוזינקען, מאַבענ-
דיג פּלאַץ פֿאַר דער אָנקומענדער נאַכט,

אויף אַ. ביינקעל ביין פֿענסטער זיצט די יתומה, רעם
קאָפ אָנגעשפּאַרט אױף די הענר אוּן רי בליקען גע-
ווענדעט אַהין צוּ יענעם אָרט, ואוּ די מצבות שטעהן .

אין צימער איו אַלעם צוּאװאָרפֿען, אֶהן אַנאָררנונג,
אייף די רוּנקעלע װענט ועכען זיך רי אָבענד שאָטענס
אוּן שפּרײטען אײיס אַ טיעפֿען טרויער אויף דעם צימער
אוּן איהר איינוואוינערין, זי זיצט שטיל, פֿערטראַכט,
ניט וויסענדיג װאָס זי טראַכט, קיין ריהר, קיין קעח-,
קיין בעװענונג, וי אַ מאַרמאָרנע סטאַטוּע, אין צימער
ווערט רוגקעלער, די נאַכט גנב'ט זיך אַרײן אוּן מאַכט
די הערשענדע טויטענשטיל? קייט נאָך מוראה'דיגער אפילו
דער װאַנט-זײגער שטייט שטיל, אַװי װי ער װאָלט
געטרויעיט נאָך זיין גוּטען בעל הבית, ועלכער פֿלעגט
אָבהיטען איהם פינקטליך אָנצוּציהען אוּם ער ואָלקע-
נען װייטער געהן--פלוצלונג הערם זיך אַ קלאפ אין
טיר אוּן באַלד געפֿינט זיך אין דעס טרויעריגען צימע
אַ צווייטער פּערואָן, ,וי קאַלט דאָ איו" האָט ער פֿאַר
זיך געמורמעלט שטיל ערהייט. ער יו אייניגע ס עקוג
דען געשמאַנען אוּן האָט זיך ענדליך אָבגערוּפֿען + {מי
שמיין !"---זי האָט זיך אַ טרייסעל נעמהאָן, דערהערענדיג

49

4
62

איה- נאָמען און אַ בליק טהאָענדיג אױף דעם גאַסט.

האָט זי אין איהם דערקאָנט רעם פֿאַבריקאַנט, פֿאַר
וועמעם פֿעקטאָרי איהר טאַטע אין געװען אַ װעכטער
זייט יאָהרען לאַנג,

איך האָב ‏ מים אייך װאָס צוּ ריידען, ליעבעס קינד !
איה- ווייסט דאָך אַז איך דאַרף איצט האָבען אַנאַנדער
וועכטער אוּן דער נײיער װעכטער מוּ אױך װאוױנען
אויף דעמזעלבען פֿלאַץ, וואוּ די פֿאַבריקען שמייען אַזױ
וי איער פֿאָטער האָט געוואוינט,

--נו אוּן װאָס פֿערלאַנגט איחר פֿון מיר ? האָט ז
ערשראָקען געפֿרענט, אוּן איהר האַרץ האָט אָנגעפֿאַנ-
גען מעכטיג צוּ קלאפען |
--ליעבעס קינד האָט ער געענטפֿערם--דער וועכטער

א האָ בען זיין וואויגונג אוּן קיין אַנדער וואוינונג

האָב איך ניט פֿאַד איהט אויסער

---אויסער וועלכע? האָט זי איהם איב ערגעשלאָגען,

---אויסער. די,. זאו אוער פֿאָטער האָט געוואוינט --

האָט ער געענטפֿערט מיט אַ קאַלטע מע ן טאָן..
וי אַ דבע-שלאַג א איהר טראָפֿען ריעוע
ווערטער :איה- קערפער ח נגעהויבע ען צוּ ציטערען,

װי אי, אַ פֿיכער, די פיס האָבען ויך געבויגען אונטער
איח- און מאכטלאָז איז זי אַנירערגעזונקען אייף'ן שטוּל
װאָס איז געשטאַנען הינטער איהר. דער פֿאַבריקאָ נט
האָט זיך דערשראָק! ען, נאָר באַלד איז זיין שרעק אַרײ
בער: פֿון די אױנען פֿון די יתומה האָט זך אַ גאָט
געטהאָן אַ קװאַל טרע-ען אוּן אַ װאָרף טהאָענריג זיך
איהס צו די פֿים, האָט זי געכליפעט:

-האָט. מיטלייד טיט /מיר { האָט מיטלייד מיט אַן
עלעגרע, אוננליקליבע ‏ יתימח און פֿערטזײבט מיך ניט

59

גס 80 = | יש

ץ

פֿון דאַנען, זאָלען מיינע װאַרעמע מרערען ווייך מאַכען
איער הארץ, אַזױ װי דער מחױ פאַכט וייך די בלוּם,
זאָלען זי אין איער הארץ אױפֿװעקען די געפֿיהלען
פֿון מימלייר, וועלכע זיינען געווים דאָ בי יערען טענ-
שען... איך בעם אייך, גוטער מענש, ערבאַרעמט אייך
איבער מיר אין לאָזט מיך דאָ װייטער װאױנען אין
: 7 אָרימער שטיבעל, דאָ אין די דוּנקעלע
צימערען, האָכ איך צום ערשמען מאָל די זוּן ערבליקט
אין מײן מיטערס אָרעמס, און דאָ האָב איך מיינע גוּטע

מיטער פֿערלױרען, דאָ בין איך אױפֿגעצױנען געװאָרען
פֿון מיין טרייען פֿאָטער אוּן דאַן האָב איך איהם פער"
אָלרענע קיגרעל יאָהרען

ג:

לו רעזב.. דאָ האָבֿ איך מיינע 2
פֿערבראַבט ‏ געשפיעלט, געוונגען, געמאַנצט, געלאַכט
און געלערנט, דאָ האָט מיך מין צערמליבער פֿאָטער

געהאַלטען אין זיינע אָרעמט אוּן האָט מיך געקוסט מיט

זיינע זיסע ליפען---די קליינע דוּנקעלע רוּמם זיינען

ור מיר טהייעו רער וי אַלץ אין דער וועלט... ווען איך
= זי אויסגעלערנט גייען אוּן שטריקען, האָב איך
- יסיג געארביט א פֿערפֿערמיגם גאַרך ריגעו, צוּ בעל

אים. די מישען ? צו בעדעקען, איך האָב קיין . מיה נים
געשפאָדט אוּן האָב אונזער קליינע װאָהנונג פֿערװאַג-
דעלט אי אַ נןדערן. איך האָב געטהאָן אוּם מין
פֿאָטערסם האַרץ צוּ ערפֿרײען, ער זאָל נאָכדעם װי ער
פֿריהרט : אָן די גאַנצע נאַכט, געפֿינען אַ ריינע

טוכ וואז זיינע טירע גלידער אױסצוּרוּהען, איך האָב
זיך געפייים, װען ער האָם זיך געפֿרײט, אוּן געװיינט

ווען ער (אָם געװיינטט...

--אָמער ואָצוּ זאָלסטוּ, ליעבעס קינד, יעצט דערמאָנען

(ס

00 5 1

. 0
58

די פֿערגאַנגענהײט--האָט זי דער פֿאַבריקאַנט איבער-
געשלאָגען--װאָס געווען אי געווען, װאָס דאַרפֿסטוּ עם
דערמאָנען אוּן זיך אָבעסען די האַרץ אוּמױיסט}...
--אומזיסט ? אה ניין, גוּטער הערר! איך קען עס
ניט פֿערגעסען, מעהר װעל איך אַועלכע צײײטען ניט
האבען, איך בעם אייך נאָך אַ מאָל, לאָום מיך דאָ זיין
וואוּ מיין פֿאָטער האט געלעבט אוּן אי געשטאָיבען,
ואוו יעדער װינקעלע װעט מיך ערינערען אָן איהם;
זיינע קליידער װאָס ער האָט לעבעדינערהייט געטראָגען,
וועט מיך הייליג זיין אָנצוזעהען דאָ, אויף רעם ועלביגען
פּלאַץ וואו פֿריהער, דאָ אין די צימערן, אין דער לוּפֿט
איז נאָך ניט פֿערקיהלט געװאָרען זיין אָטהעם, דאָ
בלאָנדושעט נאָך אַרוּם זיין גייסט ביי זיין מאָכטער, דאָ
זיינען נאָך ניע פֿערשטומט געװאָרען די טענער פֿוּן די
גימארע, אויף וועלכע ער פֿלעגט שפילען זאָנטאָג-ציים,
-- מיין ליעבעס קינד -- האָם זיך דער פֿאַבריקאַנט
אָבגערוּפֿען מיט אַ קאַלטען טאָן, דיינע רייר איז אוּמױסט,
מיין האַרץ טהוּט מיר אפילו װעה, נאָר איך קען דיר
ניט העלפֿען, דער װועכטער דאַרף מאָרגען ארײינמופֿען

דאָ אין די. שטיבעל, מוּז ליידיג װערען, מיינע צימערען -

קען איך איהם ניט אָבגעבען...

--אָבער איך גלויב ניט אַז איהר װעם אַװי גרױואַם
זיין אוּן וועם פֿון מיר אַװעקרױבען מיין לעצטען טרייסט,
מיין פֿאָטער האָט מיר דערצײילט אַז װען ער האָט
געהייראַטה מיט מיינע זעעלינע מוּטער אוּן האָט בי
אייך געקראָגען די שטעלע אַלס װעכטער האָט ער ראַן
די שטיבעל אַלײן אויסגעבויט מיט די אייגענע הענד
אוּן יעצט איז שוין ניינצעהן יאָהר, װי ער האָט בי אייך
אָבגעדינט אוּן געוויס האָט ער דאָס רעכט, אַז די שטיבעל

:שש

52

(2

2ס א

ף
1

זאָל איהם געהערען, װען ניט -- זיין קינד נאָך זיין
טויט, איך וויל דאָס אָבער ניט, איך יל דאָ נאָר בלויז
וואוינען,

--עס קען נישט העלפען !

--עס קען נישט העלפֿען ? האָמ זי איבערגעשריהען
זיינע ווערטער---מיין הערר ! איהר דאַרפֿט ניט פֿערגעסען
צוּליעב װעמען מיין פֿאָטער איז געשטאָרבען!

--צוליעב די מערדער װאָס האָבען איהם געשאָסען.

--יאָ דאָס איז אמת ! אָבער הימענדיג אייערע פֿאַב-
ריקען, אייער גוּמם, אייער האָב ! ווען ער האָט בעמערקט,
אַז מען ויל גנב'ענען--האָט ער אַלס עהרליבער גע-
טרייער מענש אָנגעפֿאַנגען צוּ שרייען--אוּן זיי, די
רויבער, דערזעהענדיג, אַו ער האָט זי געשטערט,
האָכען פֿון איהם ראַכע גענוּמען אוּן האָבען איהם

געשאָסען, צאַפלענדיג זיך אין זיין בלוּט האָט איהר

איהם געטראָפֿען, ווען איהר זייט צוגעקומען צוּ דעם
אָרט, וואוּ מיין פֿאָטער אי שוין געלעגען האַלב טוירט,
אוּן איירער ער האָט זיין ריינע ועעלע אױסגעהױבט,
האַט ער אייך געבעטען איהר זאָלט זיין דער בעשיצער
כֿון זיין קינד, וועלכע בלייבט אַ יתומה צוּליעב אויך...
און יעצט אַך, יעצט װילט איהר מיך פֿון דאַנען פֿער-
יאָגען... זי האָס מעהר ניט גערערט, אַ שטראָם טרערען
האָט איהר די שפּראַכע פֿערשטיקט,

--אַלעם. אומױסט, ‏ מיין ליעבעם קינד, האָט דער
פֿאַבריקאַנט געענטפֿערט קאַלט, איך דאַרף מאָרגען
האָכען די הױז א ליידיגע, נאָר ויים, אַן איך בין אױיך
נים קיין װאַלד גולן! איך האָב אױך אַ מענשליכעם
הערץ, װאָס פֿיהלש דעם צװײַטענס װעה... איך װעל
דיך נים שיקען אין דער גרױסער ברײיטער װעלט, נאָר

ה ט
גנ

אס

:

איך װעל ריר געבען אַ פּלאַץ אין איינעם פֿון מיינע
שפייבט, ערס, דוּ זאָלסט דאָרטען קענען ריינע זאַבע
אַנירערלײגען, אוּן קיינער װעם זי דאָרט ניט ריהרען.
אוּן דיך װעל איך צוּנעהמען צוּ זיך אין שטוב, דו ועסט
דאָרטען העלפֿען עפעס צוּ די שׁמוּב אַרבײט, אוּן מעגס
זיכער זיין, אַז דיר װעט נישט פֿעהלען!..

--אַלעס, אַלעס, װעל איך טהאָן, איך װעל געהן בי
אייך דינען, זיין אַ דינסט, יאָ אַלעם, אָבער דאָס ניט,
איך קען פֿוּן דאַנען נים געהן סיידען מען װעט מיך
אַרױסמראָגען אַ טױטע פֿון דאַנען, צװאַמען מים די
זאכען..

-- אויב אַזױ, האָב איך מיט דיר ניט װאָס צוּ ריידע---

. האָט זיך אָבגערוּפֿען דער פֿאַנריקאַנט אוּן אַרױסגעהע:-

דיג פֿון שטוב, האָט ער פֿאַר זיך געמוּרמעלט :
--זי װעט שוין געהן פֿון. דאַנען אַ לעבעריגע..

אין צימער איז דערוויילע גאַנץ פֿינסטער געװאָרע!,
נאָר די האַלבע לבנה װאָס פֿלעגט זיך עפֿטערם בע"

האַלטען הינטער די װאָלקען, האָט פֿערשפּרײט אַ שװואַבע.

ליכטיגקייט, דער פֿראָסט האָט זיך אָנגעפֿאַנגען צי
שמאַרקען און אַ שניירענדער וינר האָט אָנגעפֿאַנגען
צוּ טרייסלען די לאָדען פֿון הויז, די אוּנגליקליבע נאָך
דעם װו זי האָט איהרע לעצטע ווערטער געענריגט
ריידען האָט זיך אַנידערגעזעצט אוף איהר פֿריהעררי-
נען אָרם און אײגגראָבענדיג די געזיכט אין די הענד,
האָט זי שטיל געװויינט,--ווען זי האָט איהר קאָפ אײפֿ-
געהויבען, איז דער פֿאַבריקאַנט שוין געווען ַרױס; ענא נגען
זי איז ג; עבליבען שטעח! אין מיטען צימער פֿערטראַכט..
איהרע געדאַנקען האָכען זיך גענוּמען מישען. =

=

ֿ:4

= בס

6 משוגענע רעיונות האָכען זיך גענוּמען טוּמלען אין איה-
קאָפּ... אַ געהיימער טױט שרעק האָט זי ערגריפען אוּן
זי האָט גענומען װאַרפֿען ווילרע בליקען אין די ווינקלען
= פֿון צימער, איהר האָט ויך אָבנעדאַכט אַז שװאַרצע
גייסטער קריכען אַרױם פֿון דעד ערד אוּן װינקען צוּ
איהר מיט זייערע דאַרע ביינערנע פֿינגער.. אי רעם
גערויש פֿון דעם וינד האָט זי געהערט פֿערבאָרגענע
דוּמפּפֿע גייסטער שטימען, אוּן זי האָט אָנגעפֿאַנ גען צוּ
ציטערען פֿאַר איהר אייגענעם שיין אוּן איז אַרױסנע-
לאָפֿען פֿון שטוּב, ניט נעמענדיג אויף זיך קיין טוּך אוּן
קיין מאַנטעל, זי איז געבליבען שטעהן אין יאַרד אוּן
האָט מיט ווילדע בליקען בעמראַכט די שווארצע, פֿע-
רויבערטע געביירעס, אין װעלכע עם האָט זיך מעהר
קיין פֿײער ניט געועהען, װײל די אַרבײטער זיינען
אַװעק אַהײם, נאָר דאָרטען וייט, ביין צװייטען ברעג
האָט זי יאָ געועהען פֿײער, און פֿרײליכע ויסע קלאלויר
טענער האָבען זיך געטראָגען צוּ איהר אױער--דאַרט
האָט געוואויגט דער פֿאַבריקאַנט,.--ױ האָט גענומען
לאַננזאַם אַרוּמשפּאַצירען איבער'ן הױף. באַל- אי זי
שמעהן געבליבען אוּן האָט אַ ווילרען געשריי געטהאָן,
זי איז צוּגעקומען צוּ דעם פּלאַץ ואוּ מען האָט איה-
פֿאָמער ערמאָרדעט, אוּן איהר װאָט זיך אָבגעדוכט אַז
זי זעחם איחם קייקלענריג אין זיין בלוט, גיין, ניין,
ניין! האָט זי אױםנעשייען, עם קען ניט זין, מײן
פֿאָטער לעבט אוּן װעט לעבען..
אוּן באַלד האָט זי זיך געלאָוט לױפֿען צוּם מוער אזן
מים װילדער האַסט האָט ױ די פֿאין מקע געעפֿענט און
איז אַרױסג עלאָפֿען אויף'ן פֿעלר, אין פֿון דאָרטען גלייך
אויף יענעם זיים, ביין װאַלר װאוּ די מצבות זײנען

. 0
7 5 90 +

געשמאַנען, דער שטמוּרם וינד האָט אַרוּמגעשלײדערט

| איהרע צוּאװאָרפֿעגע האָר, נאָר איהר האָט עס ניט גע-

קימערט, וען זי האָט דערזעהן דעם פֿאָטערס קבר איז
זי גלייך אויף איהם אַנירערגעפֿאַלען אוּן נאַס איו גע-
װאָרען די פֿערפֿרױרענע ערד פֿוּן איהרע הייסע טרערען,

אויף מאָרגען פֿריה זיינען צוּגעפֿאָהרען אין אַ שלימען
צוּם וועכטערס הויז דער סוּפעראינטענדענט פֿון פֿאַב-
ריק און אַ פאָר אַרבײטער וועלכע האָבען בעקומען רעם
בעפֿעהל ליידיג צוּ מאַבען די שטוב, ‏ דערועהענריג אַז
אין שמוב איז קיינער ניטאָ, האָט מען עס גלייך געשיקט
מעלדען רעם פֿאַבריקאַנט,. וועלכער איז גלייך געקוּמען
אוּן האָט געהייסען זי זוּכען, מי האָט זי געפֿונען ביין

פאַטער אויף ן קבר, פערפרוירען װי אַ שטיק איוי.

{ו האָט נעמוזט משונע װערען" האָט דער פֿאַברי-
קאַנט פֿאַר זיך געמוּרמעלם, אוּן ווענדענדיג זיך צו די
ביישטעהענרע פּעראָנען, האָט ער ויך מים אַ יראת
שמים פנים אֶָבגערוּפֿען:

;גאָט איז מיין ערות אַז איך בין ניט שולדיג"וייי...

8
8

יש
:5

אל בוויי דורות. ר
(בעאַרבײטעט נאָך דעם רייטשען.)

אאי האָט איהם געבראַכט צו זיינע עלטערען
וע אין הױז, דאָרטען יאָל ער שטאַרבען, די
מוּטער האָט איהם געװאָלט האָבען ביי זיך,
איהם האָט עס ניט געהאַיט : שטאַרבען
אין דעד היים אָדער אין האָספיטאַל איז
קיין חילוק ניט, |

ער אי געלעגען שמיל אױף זיין אייוערנע בעטעל,
בעטראַכמענדיג די דונקעל-געלב געקאַלכטע ווענד, װאָס
האָבען אויסגעשפרייט אַ מעלאַנכאָליע אויף'ן צימער,

לעבען זיין בעם איז געשטאַנען די מוּטער אוּן האָט
אָבגעשאַרט די האָר פֿון זיין שטערען.

ער האָט אױפֿגעהײבען די אױיגען צוּ איהר אוּן האָט
געזאָגט מיט אַ שװאַכע שטימע : ,װוי שיין עם איז היינט
דרויסען !‏ מאַמינקע, דוּ װעסט האָבען, אַ שעהנעם
פֿריהלינג," |

;איך, מיין קינד ? ניין, מיר { מיר ביידע!"

;ניין, מאַמינקע, ניין, איך װעל דאָס ניט רערלעבען,"

די מוּטער איז געװאָרען דערשראָקען פֿוּן זיינע רייד
אוּן האָט איהם געטרייסט :

7

| : : 1
2 זאג עם ניט מיין קינד, ואָג עס ניט, דוּ װעסט נאָך. /

לעב לן!"

אַך מאַמינקע, איך פיהל, אַז איך װעל ניט לאַנג
ציהען !" |

זי האָט אױפֿגעהױב ען די אויגען צוּם הימעל אוּן האָט
איהם ווידער געטרייסט ;

גאָט דער גוּטער, דער באַרעמהערציגער גאָט, װעם
דיר העלפֿען, מיין קינר וי :

דער קראַנקער האָט אַ שמייכעל געטהאָן אוּן האָם
געשאַקעלט מים'ן קאָפ :

;װוי, גאָט ?י

די מוּטער האָס האַלב ערשראָקען אָנגענוּמען זין
האַנד :

וי מיין קינד, דוּ גלױיבסט גאָר ניט אין גאָט ?"

דער קראַנקער האָט איהר ניט געענטפֿערט, זי האָט
איהם פֿאַר אַ וויילע בעטראַכט מיט טרויעריגע בליקען-- /
דאַן האָט זי מיט אַ שטימע פֿון געכעט איהם װידער |
געפֿרעגט :

{גלױבסמוּ ניט אין גאָט לִי |

דער קראַנקער האָט אויך דעם מאָהל ניט געענטפֿע-ט, /
די מוּטער האָט איהם שאַרפֿער אָנגעקוּקט אוּן האָט
געזאָגט מיט אַ שמאַרקערען, האַלב בעפֿעהלענדען טאָן

,דאָס קען ניט זיין, דוּ מוּזט גלויבען !"

דער קראַנקער האָט איהר שטיל עענטפֿערט:

,איך וויים, װאָס איך טהוּ, מאַמע, איך ויים..."

זוּהן מיינער, איך בעט דיך, זאָג מיר, אַו דוּ גלויבסט זי

,אוּן װאָס װעט עס העלפֿען ?..."

גאָט איז באַרעמהערציג, ער װעט דיך היילען פֿון
דיין קראַזקהייט," |

7
+
רת ?

6:8(

וס

0

;

דער קראַנקער האָט װירער אַ שאָקעל געטהאָן מיט'ן
קאָפּ אוּן די מוטער האָט איהם װידער געבעטען:

;זאָג מיר, מיין קינד, זאָג מיר, אַז דוּ גלויבסט זי

זאָל איך זאָגען ליגען פֿאַר'ן טוט ?"

,פֿאַר דיין מוים ? ניין, ניין מיין קינד ! דוּ דאַרפֿסט,
דוּ טאָרסט נים שמאַרבען!"

די טרערען חאָבען פֿערשטיקט איהרע װערטער,. 7
האָם זיך אַריבערגעבױיגען איב ער איהם אוּוֹ האָטם איהם
גענוּמען האַלוען, הייסע טרערען האַבען געקאַפּעט אויף
דעם קראַנקענס אױסגעדאַרטען פנים, דער קראַנקע-
האָט זי געטרייסט אוּן בערוהינט, רי אָפֿענע פֿענסטער

לעבען װעלבער דער קראַנקער אי געלעגען, זינען
אױיסגעקוּמען צוּ אַ גאָרטען, װי עס איו געויינליך אין
די קליינע קאָנטרעס. הינטער'ן גאָרטען האָבען זיך

געצויגען גרינע לאָנקעס, װאָס האָבען געדרעמעלט אין
דעם הייסען שיין פֿון דער וון, עם איז געווען מימאָג-
צייט. פֿוּן וויימען האָם זיך געהערט רער געואַנג פֿון
פֿײנעל, אַ קרעפֿטיגער בשמים-דופֿט האָט זיך געטראָגען
פֿו'ם נאָהענטען װאַלר צוּם פֿענסטער, מִים גרױסץ-
צוּפֿרידענהײט האָט ער אָנגעוויגען די פֿרישע לופֿט און
מיט אַ צוּפֿרירענער מיענע האָט ער בעטראַכט די
וואונדערשעהנע נאַטוּר, פֿון וועלכער ער האָט זיך באַלך
געדאַרפֿט שיידען, ער איז געווען שטאַרק אין מומה אוּן
ער האָט שוין דוּרכגעמאַכט דעם חשבון מים זיך אַלײן
און אוּנשערגעצויגען די אונטערסטע שורה... דאָך :
שמערצען װאָס ער האָט געדאַרפֿט פֿערשאַפֿען רער
מוּמער דוּרך זיין איבערצייגונג, דאָס האָט איהם געדריקמ

די האַריץ.

,לאָז מיך רוהיג שמאַרבען, מאַמינקע! עס מיר ניםט
אָב מיין צופֿױלמעס האַרץ,"

59

יב פאט

02
0 די מוּטער האָט איהם אָנגעקוּקט מים סטאַרע בליקען,
קיין טרער האָט זיך אין איהר אויג ניט בעויזען. דאָך

אַז ער האָט זי ווייטער געטרייסט, האָט זי געזאָנט :

גאָט װעט צוּהערען מיין געבעם אוּן װעט דיך ניט
אַװעקרױבען פֿוּן מיר, אוּן ווען... װען ער װעט דיך יאָ
צוּנעהמען... װועלען מיר זיך טרעפֿען דאָרטען... דאָר-
טען... "

איהרע רייר האָבען דעם קראנקען אַביסעל בעוועגט,
ער האָט זיך אױפֿגעהױבען אין קישען אַביסעל העכער,
עם איז איהם שווער געווען צוּ זאָגען, װאָס ער דיינקט,
ער איז מיער געװאָרען פֿוּן ריידען. ער האָט געקעמפּפֿט
מיט זיך, צו זאָל ער זאָגען װאָס ער מיינט אָרער נים,
אָבער באַלד אי איהם בעפֿאַלען דער הוּסט אוּן ער האָט
נאָר געקענט בעוועגען דעם קאָפף אַלס צייכען, אַז ער
איז נים איינשטימיג סים איהרע רײיד,. דאַן איו ער
צוּריקגעפֿאַלען אין קישען, מיעד פֿוּן אָנשטרײנגען זיך.
די מוטער האָט ניט אָבגעלאָזען זיין האַנר אוּן האָם
| אוהם געמוטשעט :

זוּהן מיינער, זאָג עס מיר, דוּ גלויבסט ניט אין יענער
וועלט ? גלויבסמו ניט אין אַ לעבען נאָך'ן מויט ? ניין,
ניין, דאָס איז אוּנמעגליך, זאָג מיר, גלויבסמוּ נים אין
עולם הבא ?"
! = דער קראנקער אי געװאָרען רוּהיג. זיינע גרױסע
{ = אויגען, װאָס האָבען זיך אַרױסגעשפּאַרט פֿון קאָפ אוּן
האָבען געגעבען זיין בלייכען פנים נאָך אַ שרעקליבערען
אויכזעהן, האָבען גערוּהט מילר, מיט מיטלייך אויף דעם
געױכט פֿון זיין מוּטער, פּאַמעלאַך, מים אַ זאַנפֿטען
טאָן האָט ער אָנגעהױיבען צוּ ריידען :

;װאָס ווייסט איהר פֿון יענער װעלט? צו װאָס?...

4
60 5

5
|

איך נעהם פֿון דיר אָבשיעד דאָ אױיף דער ערד. מיר
זעהען זיך קיינמאַל ניט ווירער, נאָכ'ן טוים בין איך ניט
מעהר וי אַ הײפֿעל שמויב,"

אוּן דאַן האָט ער איהר געואָגט, װי זעהר ער ויל
רוּהען; ער האָט יקיין מורא ניט פֿאַר'ן טויט, אוּן האָט
זי געבעטען, זי ואָל זיין אַזױ שטאַרק אין מוּטה װי ער,
זי זאָל איהם ניט פֿערביטערען זיינע לעצטע לעבענם-
שמוּנדען, די מוּטער איו אָבער פֿון איהם ניט אָבנע-
טראָטען אוּן האָט געבעטען ער זאָל ניט ריירען אַועלכע
רייד, עס איז אַ חילול השם.

פֿון איהרע רייר איז ער מיעד געװאָרען,. ער האָט זיך
אוּמגעקעהרט צוּם װאַנד אוּן איו אַנטשלאָפֿען געװאָרען.
די מוּטער איז פֿון זיין בעם נים אַװעקגעגאַנגען און
האָט שטילערהייר געטהאָן תפילה צוּ גאָט, ער זאָל
ראַטעװען איהר קינד,

צ =

אוּנטערדעסען איז געװאָרען פֿינסטער. דער דאָקמאָר
איז געקומען אוּן אַוװועקגעגאנגען, אונבעמערקט פֿון
קראַנקען, דען ער האָט נאָך געשלאַפֿען.

די מוּטער אין נאָך אַלץ געועסען ביי זיין בעם און
האָט געקוקט אויף זיין געזיכט, װאָס אין געווען געל
וי װאַכס,
= די ליכם, װאָס האָט געברענט אױףן מיש, האָם
פערשפרייט אַן אונבעשמימטען שיין, איהרע שמראַהלען
האָבען אַרוּמגעטאַנצט אױף דער דעקע, מיט וועלכער
דער קראַנקער איז געווען צוּגעדעקט, גלייך וי געשפענ-
סטער, טיפֿע שטילקייט האָט געהערשט אין צימער.
פלוצלונג האַט דער קראַנקער געעפֿענט די אױגען אוּן
די מוּטער האָט אָנגענומען זיין האַנד;

;יי פֿיהלסמו זיך, ײין קינד, איז דיר אַביסעל בעסער ?"

ער האָט צוגעשאָקעלט מיט'ן קאָפ, דען די שמערצען
האָבען איהם אַביסעל אָבגעלאָזען פֿאַר ץ מויט, ער האָט
געפֿיהלט, אַז באַלד, באַלד װעט ער אויסגעהן, אַז באָרד
װעם דער שױם אַװעקטיאָגען זין לעבען אין וינע

,

01

: בא

:

ט
יררדיררררדרריעדיירדרידלידרררדירידייריזויייקיד קע עג ענעי } 0

פאט

7

2 ר

שװאַרצע פֿליגלען. ער האָט עס געזאַנט דער מוּטער,
איז פֿערציטערט געװאָרען. מיט שרעק האָט זי אַרױפ-
געלייגט איהר האַנד אויף זיין האַרץ צוּ פֿיהלען, װי עס
שלאָגט, דאַן האָט ז אַ טאַפ געטהאָן רעס שטערעף
טרע ערען האָבען זיך בעויזען אין איהרע אױגען זי האָט

יהס װידער געבעטען אוּן בעשװאָרען. ער ואֶל איה-
זאָגען. אַז ער גלױבט אין יענער וועלט אוּן ואָל זאָגען
וירי פֿאַר'ן טױים. זי האָט איהם געקוועלט, געפייניגט
מים איהרע רייד אַזױ לאַנג ביו פֿון רעם קראַנקענ
ברוסט האָט זיך אַרױסגעריסען אַ היועריגער געשרײ
פֿאַר שמערץ:

{מאַמע, מאַמע, אוב איך װאָלט ניט געשטאָרבע
מיין ק-אַנקהייט, װאָלט איך געקענט שטאַרבען
דיינץ דייך " : |

דאָך די מומער איז פֿין איהם נים אָבגעטראָטען :

: קען ניט אַנדערס, איך װעל ניט

זענען רוּהען אין קבר נאָך מיין טױרט, ניין מיין קינר,
איך מוּן זעהען אַז מיין קינד זאָל שטאַרבען װי אַ איר,
מיט װידױי,"

דטר קראַנקער האָט שװער געקרעכצעט. אָבער רי

מיטער האט ניט געשװיענען:

{מיט װאָסערע אויגען װעל איך קענען אַרינגעהן אין
א שול גאָט בעטען. וּהן מיינער, האָב רחמנוה, אָג
מיר, או דוּ גלױבכט;

דעם קראגקעגם ברוסט האָם זיך שווער געהויבען. רי
מוטער האָט װידער געבעטען:

גלויב ככטו אאון גאָט ? זאָג יאָ, מיין קינד, ואָג יאָ !"

דעד ק-אנקער האָט געשוויעגען.

,גלויב 2מו אין יבער וועלט? גאָט װעט דיר פֿאַר אַלץ
מוחל זיין, וען דוּ װעסט אין איהם גלויבען, ווּהן מיי-
נער! גלױבסטר?"

1

0 = = האָט מעה ר ניט עקענם פֿערפ אנלט

אע
אוּן טיט די לעצטע כוחות האָט ער זי גע
{מאַמינקע, האָב רחמנות, לאָז מיך, לאָו מיך !..."

ד

62

. 60

4 0"ם

:

איך קען דאָס ניט, איך טאָר דאָם נים, איך װעל

יס האָבען קיין מנוחה אין קברי"

אוּן ויקרע- האָם זי זיך אַריבערגעבױגען איבערד איהם
האָט איהס אַרוּמגענוּמען אין געמאַטערט מים איהרע
פֿראנען אזן ביעטען, גלייך װי זי װאָלט געװאָלט אַרױס-
רייטען די נשמה פֿון זיין גוף.

{סאַמע, האָב רחמנות אױף מיר, לאָז מיך... לאָן
מיך... פֿערביטער מיד ניט די לעצטע מינושעןיי"

דאָך די טוטער האָט איהם נים געהערם אוּן מיט אַ
בעפֿעהלענדען מאָן האָט וי געואָגט:
דו מוזט גלױבען, הערסט, דוּ מוּוט גלויבען !"

דעם קראַנקענס געויכם האָט זיך אָנגעצוּנדען מים
דעם גלוטה פֿון איב ערצייגונג אוּן ער האָט אויסגעקרעכצט ;

;לאָז מיך שטאַרבען, מאַמע, פֿערשטעל ניט דעם
מוידם די װעֲג" |

די מוּטער איז געװאָרען בלייך װי קאַלך פֿון זיינע
רייד ;

{ניין, דוּ דאַרפֿסט נים שטאַרבען איירער דוּ מהוּסט
תשובה !"

ער האָט איהר נים געענטפֿעיט. זי האָט װייטער
גערערט;

זוּהן מיינער, מיין איינציגער זוּהן, זאָג מיר אַז דוּ
גלויבסט אין יענער וועלט !"

ער האָט דאָס שוין מעהר ניט געקענט אַריבערמראָ-
גען. ער האָט צוּנױפֿגענומען די לעצטע קרעפֿטעי, האָט
זיך אַ הייג געטהאָן אין קיסען אוּן האָט איהר אָבנץ-
שטויסען פֿון זיך מים די װערטער:

{מאַמע, מאַמע, לאָז מיך שמאַרבען!"

די מוּמער איז אָבגעמראָטען הינטערוויילעך אוּן איז
געבליעכען שטעהן ביין צװייטען ברעג בעט, זי האָם
פֿערבראָכען די הענר אוּן האָט געשעפטשעט:

,רבונו של עולם, גוּמער נאָט, האָב רחמנות, העלף
מיר... לאָז מיר מיין קינד... העלף איהם... העלף

מיף,,, זי

03

א
ן;

איהר געבעט איו פֿערשטוּמט געװאָרען אויף די לי- 2
פען, ױ איז װיעדער צוּגענאַנגען צוּ איהם אוּן האָם |5
געפֿרעגט מים אַ הױיכער, פֿײיערדיגער שטימע:

;מיין קינד, זאָג מיר: גלױבסטוּ אין גאָט?" איהר
שטימע האָט געקלוּנגען װיסט דוּרך דער נאַכט. דער
קראַנקער האָט זיך געװאָלט האַסטיג אױפֿהױבען,
אָבער זיינע קרעפֿטען האָבען איהם ניט ערלויבט,

נאָך אַמאָל האָט זי איהם געפֿרעגט אוּן אין איהר
שטימע האָט געציטערט אַ ווילדער שמערץ:

גלויבסטוּ אין גאָט ?

זיין טוידט מיערע ועעלע האָט געקעמפּפֿט מיט דעם
ליגען, ער האָט געװאָלט שטאַרק בלייבען ער האָט
געפֿיהלט אַ ברענענדינען פֿערלאַנג צוּ זיין אַלײן, נאָר
אַליין... אַלײן... אוּן ער האָט אַ מאַך געטהאָן מיפּ'ן
האַנד, זי זאָל איהם לאָזען אַלײן... דאַן איז ער געבליד
בען ליעגען רוהיג אוּ אי אַנשלאָפֿען געװאָרען די
מוטער איז געזעסען אַ רעכטע. ציים אוּן האָט געויינט
קוּקענדיג אויף איהם, עס האַט איהר אָנגעהױבען צוּ
שלעפֿערן אוּן זי איו שמיל אױף די שפיץ פֿינגער
אַרױסגעגאַנגען אין קיטשען, זיך צוּלייגען... דער קראַנ-
קער האָט זיך אױפֿגעכאַפּט, זיינע לעצמע מינוּמען זיינען
געקוּמען, די שלאַכט צװישען לעבען אוּן מױרט איז
געווען שווער, אָבער ער האָט געקעמפּפֿט עהרליך אוּן
מוּמהיג אַליין, אין דער פֿינסטערער נאָכט אָהן רעם
גלויבען אין א בעסערע װעלט, אֶָהן װידוי... אַלײן איו
ער אויסגעגאנגען... אין דער פֿינסטער, דען די ליכט
האָט אויסגיברענמ...

אַז עס איז געװאָרען טאַג אוּן די זוּן האָט אַריינגע-
שיינט דורך די פֿענסטער, איו די מוּטער געועסען אויף
דער ערד, נעבען איהר טוידמען זוּהן, אוּן האָט ביטער

געוויינט...

8 / 64 0 = א 2

שערא"?